Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !

Program nauki komunikacji alternatywnej dla dzieci nieposługujących się mową PIKTOGRAM

Data dodania: 2009-09-07 20:11:20
Autor: Beata Łotarewicz, Agnieszka Brzegowa

Program powstał z myślą o uczniach z niepełnosprawnością intelektualną, którzy z różnych przyczyn, nie są zdolni do pełnej komunikacji z użyciem mowy — uczniach niemówiących oraz tych których mowa nie spełnia wszystkich funkcji komunikacyjnych. Gdy dziecko nie mówi, nie znaczy to, że nie ma nic do powiedzenia. Najczęściej nie zna skutecznego sposobu na porozumiewanie się z innymi.

WSTĘP

Praca z uczniem z niepełnosprawnością intelektualną stawia przed nauczycielem wciąż nowe wyzwania. Wymaga od niego poszukiwania nowych dróg i rozwiązań metodycznych, których celem jest podnoszenie jakości nauczania i wychowania.    

Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym nie stanowią jednorodnej grupy ze względu na zróżnicowanie zaburzeń i stopnia upośledzenia funkcji biologicznych, psychicznych i społecznych. W grupie tej spotykamy uczniów, którzy z różnych przyczyn, nie posługują się mową, lub ich mowa nie spełnia wszystkich funkcji komunikacyjnych, czyli nie komunikują się z otoczeniem w sposób adekwatny do swoich potrzeb i możliwości poznawczo-społecznych. Tymczasem dla każdego człowieka, niezależnie od poziomu jego inteligencji, możliwość porozumiewania się z innymi jest podstawowym warunkiem zaspakajania potrzeb, unikania frustracji, wymiany informacji między ludźmi. Jest kluczem do poznania siebie i otaczającej rzeczywistości  społecznej, do umysłowego porządkowania świata poprzez nazywanie przedmiotów, zjawisk, zdarzeń, określania ich cech i relacji między nimi. Bez możliwości komunikowania się zablokowane są drogi kształtowania się tożsamości, autonomii, odrębności człowieka, oraz w znacznym stopniu możliwości uczenia się i rozwoju w sferze poznawczej, emocjonalno-motywacyjnej i społecznej. Jakość życia osoby nie komunikującej się z otoczeniem jest poważnie obniżona. Gdy dziecko nie mówi, nie znaczy to, że nie ma nic do powiedzenia. Najczęściej nie zna skutecznego sposobu na podjęcie dialogu, prowadzenie rozmowy, informowania o swoich potrzebach i stanach.  

Wychodząc naprzeciw tym problemom opracowałyśmy program komunikacji alternatywnej Piktogram. Program ten stwarza możliwość skompensowania ( uzupełnienia lub zastąpienia ) zaburzonej lub nie istniejącej mowy. Niemożliwe do wypowiedzenia słowa zostają zastąpione przez symbole- znaki graficzne, które niosą znaczenie i służą do budowania wypowiedzi, podobnie jak mowa, Uczeń zostaje wyposażony w narzędzie, dzięki któremu będzie komunikować się ze światem. Dzięki temu będzie mógł dokonywać wyborów,  podejmować decyzje, pytać, odpowiadać, wyrażać myśli i uczucia- pokonywać bariery w porozumiewaniu się i stawać się niezależnym.

ZAŁOŻENIA  PROGRAMU

1. Adresatami programu są uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym, którzy z różnych przyczyn, nie są zdolni do pełnej komunikacji z użyciem mowy. Pierwszą grupę stanowią uczniowie całkowicie pozbawieni zdolności mówienia. Dla nich komunikacja alternatywna, wprowadzająca niewerbalne sposoby porozumiewania się, będzie „protezą” mowy. Druga grupa, do której kierowany jest program, to uczniowie, których mowa nie spełnia wszystkich funkcji komunikacyjnych. Dla nich komunikacja wspomagająca oznaczać będzie komunikację uzupełniającą lub wspierającą. Ma ona wzmacniać i uzupełniać mowę, oraz gwarantować zastępczy sposób porozumiewania się, gdy uczeń nie zacznie mówić w sposób funkcjonalny.

2. Bazą dydaktyczną programu jest system graficzny Piktogramy (PIC- Piktogram Ideogram Communication). Zasadą konstrukcji tego systemu jest biała figura na czarnym tle, co ułatwia percepcję. Znaki są schematyczne, jednoznaczne, wyraźne i zrozumiałe. Znaczenie każdego znaku jest opisane słownie, pismem drukowanym w formie wyrazu i znajduje się nad wizerunkiem symbolu. Piktogramy są podzielone na 26 kategorii, opisujących całą otaczającą rzeczywistość. Wyróżnia się znaki ikoniczne, dokładnie odzwierciedlające desygnat ( np. stół) i znaki arbitralne, które charakteryzuje pewien stopień uogólnienia i formy symbolicznej (np. boli, radosny itd.)

3. Program jest realizowany na zajęciach edukacyjno-terapeutycznych w klasie, na zajęciach rewalidacji indywidualnej oraz w domu rodzinnym ucznia.

4. Uczestnikami programu są: uczeń, nauczyciel- wychowawca, terapeuta mowy, rodzina dziecka. W miarę możliwości do programu włączane są inne osoby, które kontaktują się z uczniem w środowisku szkolnym i domowym.

CELE  PROGRAMU

Cel główny:

Dostarczenie uczniom nieposługującym się mową lub posługującym się nią w ograniczonym zakresie systemu komunikacji, dzięki któremu będą mogli porozumiewać się z otoczeniem w sposób satysfakcjonujący, zgodnie ze swoimi potrzebami i możliwościami poznawczymi.

Cele szczegółowe:

  • Zbudowanie systemu komunikacji dostosowanego do indywidualnych potrzeb i możliwości poznawczych i społecznych ucznia.
  • Poprawa rozumienia mowy i stymulowanie rozwoju ekspresji słownej.
  • Minimalizowanie zaburzeń zachowania, występujących jako forma porozumiewania się.
  • Osiągnięcia dostępnego dla każdego ucznia poziomu niezależności życiowej
  • Zmniejszenie izolacji uczniów nieposługujących się mową w środowisku.
  • Rozwijanie kompetencji społecznych.
  • Budowanie świadomości własnej tożsamości, autonomii, odrębności osoby niepełnosprawnej przez umożliwienie dokonywania wyborów, podejmowania decyzji dotyczących własnego życia.
  • Zwiększenie efektywności  uczenia się.
  • Poprawa sytuacji rodzinnej ucznia niemówiącego, zminimalizowanie problemów wynikających z braku możliwości porozumiewania się z dzieckiem

TREŚCI  KSZTAŁCENIA

1. Wyróżnianie obrazka od tła.

2. Dopasowywanie obrazka, piktogramu do konkretu, piktogramu do obrazka, segregowanie.

3. Dokonywanie prostych wyborów ( spomiędzy dwu i większej ilości obrazków, piktogramów).

4. Konsekwentne i adekwatne do sytuacji lub zdarzenia sygnalizowanie odpowiedzi „tak” lub „nie”.

5. Rozumienie języka na poziomie podstawowym ( w obrębie swojego najbliższego otoczenia).

6. Wskazywanie przedmiotów, osób, różnych elementów rzeczywistości i zastępowanie je znakiem.

7. Kształtowanie stałości przedmiotu.

8. Uczestniczenie w zabawie naprzemiennej, dialogu ( wielokrotne odpowiadanie na działanie partnera).

9. Kształtowanie pojęcia „ja” przy pomocy piktogramów.

10. Budowanie słownika osobistego przez wprowadzanie:

  • Symboli rzeczy z najbliższego otoczenia
  • Symboli osób
  • Symboli określających cechy przedmiotów, zjawisk
  • Symboli uczuć i stanów emocjonalnych
  • Symboli odpowiadających określonym czynnościom

11. Wzbogacanie słownika o określenia czasu, przyimki, liczebniki.

12. Poznanie klucza Fitzgeralda jako nauka struktury języka.

13. Budowanie wyrażeń i zdań.

14. Odpowiedzi na pytania, zadawanie pytań.

15. Posługiwanie się indywidualnymi pomocami komunikacyjnymi.

ZAKŁADANE OSIĄGNIĘCIA UCZNIÓW

W trakcie zajęć nad wyrabianiem gotowości do komunikacji i używania systemu Piktogramy, uczeń z umiarkowanym upośledzeniem umysłowym, zależności od jego możliwości poznawczych, powinien nabyć następujące umiejętności:

  • ROZUMIENIE

- potrafi współuczestniczyć w planowaniu dnia (budowanie struktury ramowej) i korzystać z niej

- rozumie zdania (polecenia) wskazujące na relacje między pojęciami

- posiłkuje się wspomaganym przekazem

- rozumie język na poziomie podstawowym w zakresie swojego najbliższego otoczenia

  • EKSPRESJA

- buduje wypowiedzi 2-3 elementowe

- potrafi przekazywać najpilniejsze potrzeby (upominać się o rzeczy i akcję), nazywać rzeczy, osoby, czynności, sytuacje

- potrafi korzystać ze specjalnie przygotowanych pomocy do komunikacji

- może dokonywać wyboru z przedmiotów i wpływać na swoje życie

  • DIALOG

- szuka partnera rozmowy

- inicjuje kontakt z użyciem znaku

- potrafi pozostawać w dialogu i trzymać się tematu rozmowy

- odpowiada na pytanie zgodnie z kontekstem

- potrafi użyć zaproponowane systemy konwersacji, odpowiednio do sytuacji 

WSKAZÓWKI METODYCZNE

KOLEJNOŚĆ I ETAPY WPROWADZANIA PIKTOGRAMÓW

Układając program dla konkretnego dziecka należy pamiętać o tym, że realizacja jego poszczególnych kroków powinna przede wszystkim sprawiać dziecku przyjemność. Ważne jest aby osiągnęło ono podczas uczenia się sukces, na miarę swoich możliwości. Powinniśmy nawiązać współpracę z rodzicami i opiekunami, którzy pomogą nam stworzyć listę upodobań dziecka. W pracy nad wprowadzaniem piktogramów istotne jest zachowanie pewnych zasad. W drodze do celu uczeń potrzebuje naszego wsparcia życzliwości i uznania oraz motywacji do działania.

  • Na początku wprowadzania piktogramów, należy zastosować te symbole, których wskazanie pozwoli dziecku na uzyskanie natychmiastowej korzyści. Mogą to być symbole jedzenia, picia lub chęć wykonania atrakcyjnej czynności.
  • Środowisko dziecka należy tak zorganizować, żeby odczuło ono potrzebę porozumiewania się ze światem.
  • Jeżeli nie podejmuje ono spontanicznie prób porozumienia się z otoczeniem, można je sprowokować poprzez stworzenie sytuacji:

- jedzenia lub picia czegoś i nie proponowania tego

- uruchamianiu mechanicznej zabawki i wręczenie jej dopiero wtedy, gdy mechanizm przestaje...

Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !