Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !

Czytelnictwo książek wśród młodzieży w szkole średniej

Data dodania: 2008-05-07 09:47:46
Jak przedstawia się stan czytelnictwa wśród współczesnej młodzieży? Czy rzeczywiście, jak się powszechnie uważa, młodzi ludzie nic nie czytają? Czy też czytają, ale nie to, co potrzeba? A co potrzeba? Lektury? I to wystarczy?
Najpierw trzeba zapytać ich rodziców– co oni czytają? Być może okaże się, że mniej niż ich dzieci!
Beata Grzybowska




Czytelnictwo książek  wśród młodzieży  w szkole średniej


Skarżysko - Kamienna 2005

Literatura dla dzieci jest szklaną kulą,
w której odbijają się w nieco innym kształcie
problemy literatury dla dorosłych.

( Kazimierz Wyka)


Dzisiejszą młodzież opatruje się takimi etykietkami, jak: „dzieci wolnego rynku”, „pokolenie 2000”, „pokolenie konsumentów”, „konsumpcjoniści”, „pokolenie frugo”, „dzieci sukcesu”, „dzieci sieci” (Internetu), „produkt reklamy”, „cyberpokolenie”. Jedne z tych określeń obejmują wszystkich młodych ludzi, inne dotyczą jedynie ich części.

Czym zatem wyróżnia się dzisiejsza młodzież? Naturalnie „nowoczesnością”, mierzoną stopniem wykorzystania niedawnych jeszcze nowinek technicznych, które dla młodych ludzi stały się codziennością.

Podstawowa cechą odróżniającą „pokolenie2000” (obejmujące roczniki urodzone w latach 1975 – 1984) od „pokolenia 89” jest brak wspólnego przeżycia pokoleniowego, jakim dla niektórych był rok 1989. Dla pierwszego pokolenia dojrzewającego intelektualnie w nowym ustroju, wolność i niezależność polityczna jest czymś zastanym i oczywistym. Dla dzieci wolnego rynku znamienne wydaje się praktyczne nastawienie do życia oraz zupełna akceptacja zachodnich wzorców, polegająca na naśladownictwie i przyjmowaniu mód. Jest to pierwsza polska generacja aktywnych konsumentów, zdających sobie sprawę z potęgi reklamy i wartości kreowanego przez nią świata rzeczy markowych.[1]

Grażyna Straus w podsumowaniu swego raportu na temat czytelnictwa książek w 1998 r. zauważyła, że być może obserwujemy przemiany modelu czytania”. [2] W 2000 r. zainteresowanie książkami wyraziło 54% Polaków w wieku 16 i więcej lat. Znaleźli się wśród nich ci wszyscy, którzy w ciągu roku choćby raz sięgnęli po jedną książkę. (...) Można zatem uznać, że obecnie książką w jej tradycyjnej postaci zainteresowana jest ponad połowa społeczeństwa. (...) Zapoznanie się rocznie z co najmniej 7 tytułami zadeklarowało 22% Polaków powyżej 15-tego roku życia, wśród których niemałą grupę ( 12 %) stanowili uczniowie i studenci. Do tego rodzaju praktyk wręcz zobligowani. (...) Na silne związki książki z procesami edukacyjnymi wskazują typy publikacji wybierane najczęściej przez największą liczbę czytelników. W roki 2000 były to w pierwszym rzędzie książki szkolne, czyli rozległy obszar piśmiennictwa uwzględniony w programach nauczania, głównie języka polskiego, we wszystkich typach szkół. Wchodziły tu w grę w pierwszym rzędzie szkolne podręczniki oraz obowiązkowe i uzupełniające lektury, lecz również utwory polecane do czytania jako tzw. konteksty interpretacyjne i wszelkie inne publikacje przez szkołę zalecane lub w związku ze szkołą wybierane, także różnego rodzaju opracowania czy nawet bryki. Po ten typ publikacji sięgnął co 5 czytelnik (dokładnie 19 %). Drugie miejsce i 15 % popularności uzyskały książki encyklopedyczne, tj. różnego rodzaju encyklopedie, leksykony, słowniki itp. Bezpośredni związek z procesem kształcenia miał wybór literatury fachowej, który był udziałem co 10-tego czytelnika (dokładnie 11 %), natomiast książki dla dzieci i młodzieży, po które sięgnęła identyczna grupa odbiorców(...) również zazwyczaj edukacyjnym celom służyły. Biorąc pod uwagę charakter wymienionych, a dominujących wyborów czytelniczych, należy wskazać na pragmatyczny lub wręcz utylitarny stosunek społeczeństwa do książek oraz na scholaryzację, jako na najważniejszy mechanizm ich społecznego obiegu.[3]
Jednak na pocieszenie należy dodać, że młodzież czyta również dla czystej przyjemności. 58 % nastolatków twierdzi, że czyta książki, ponieważ pragnie uciec w świat marzeń i wyobraźni. Dla połowy ankietowanych czytanie książek jest sposobem wypełnienia wolnego czasu (52%) i/lub źródłem wiedzy o świecie (49%). Na potrzebę wzruszeń i emocji wskazało 45% nastolatków, a chęć nauczenia się, co dobre a co złe wybrało 40%. Tak więc motywy poszukiwania emocji lub przynajmniej nacechowane emocjonalnie: potrzeba marzeń, wyobrażeń, wzruszeń, przeżyć – najczęściej i najmocniej określają dzisiaj powody sięgania po książkę i oczekiwane źródła satysfakcji czytelniczych. Wśród najaktywniejszych czytelników, tych czytających tygodniowo przynajmniej dwie książki , właśnie ten motyw sięgania po lekturę jest najsilniejszy. Wyniki badań potwierdzają tezę o szansie dla spontanicznego czytania i funkcjonowania książki w emocjonalnym życiu nastolatków. U progu XXI wieku tak właśnie młodzież postrzega rolę książki i czytania i taki deklaruje sens spotkań z lekturą. (...) Współczesne nastolatki lubią książki, których lekturze towarzyszy uczucie lęku. Recepcję horrorów i literatury sensacyjnej charakteryzuje doznawanie właśnie takich uczuć przez młodego czytelnika.(...)Pod koniec lat 90-tych spadło natomiast zainteresowanie komiksem.[4]
Z badań przeprowadzonych przez Grażynę Straus wynika, że rozległość zainteresowań młodzieży jest bardzo szeroka. Młodzi ludzie najczęściej sięgają po:

1) książki szkolne ( do których należy zaliczyć podręczniki i niektóre wydawnictwa słownikowo – encyklopedyczne)

2) kanon lekturowy (lektury obowiązkowe i uzupełniające)

3) pozaszkolne książki dla dzieci i młodzieży

4) fantastykę (science fiction, literaturę grozy z horrorami i fantasy)

5) beletrystykę obyczajowo-romansową

6) beletrystykę sensacyjno- kryminalną

7) podręczniki i teksty gier fabularnych ( nowy, popularny wśród młodzieży typ publikacji)

8) komiksy

9) literaturę faktu (wspomnienia, pamiętniki, biografie, autobiografie, reportaże, a także – stosunkowo nowe na polskim rynku – tzw. książki chwili, przedstawiające teraźniejszość i niedawną przeszłość oraz osoby znane z życia politycznego, artystycznego, naukowego itp., będące niekiedy ich autorami)

10) książki religijne ( związane przeważnie z chrześcijaństwem, ale też i innymi wielkimi religiami)

11) poradniki wszelkiego typu

12) pozaszkolną literaturę popularnonaukową i eseistykę

13) literaturę ezoteryczną i ufologiczną ( np. publikacje Ericha von Dänikena), łączoną z paranauką, kabalistyką, życiem pozagrobowym, w tym także przepowiednie, horoskopy, senniki

Rozmaitość czytelnictwa młodzieży uwidoczniła się zarówno w całym doborze ich wyborów, jak i w jednostkowych zestawach lekturowych. Zaledwie 11% ograniczyło się do jednego – na ogół szkolnego – typu literatury. Blisko 2/5 sięgało po książki co najmniej 4 typów. Znacząca większość nastolatków uprawiała lekturę nie tylko z przymusu, lecz także mniej lub bardziej spontanicznie, pod wpływem rówieśników, rodziców lub z własnego wyboru. Taka rozmaitość może oznaczać szerokie zainteresowania, jak i maskowany pozorującą je wielkością – ich brak lub nieokreślone gusta i mało ugruntowane potrzeby prowadzące do poddawania się nastrojowi chwili ( np. nudy). Różnorodność wyborów można jednak najprawdopodobniej przypisać właściwej okresowi poszukiwań ciekawości oraz otwartości na świat.

W czytelnictwie młodzieży zarysowują się więc trzy nurty: lektura z obowiązku szkolnego (przymusu), lektura okolicznościowa, związana z egzaminami i sprawdzianami oraz lektura spontaniczna.

Lekturę zalecaną jako nadprogramową uczniowie znoszą jako nieuniknioną, przypisaną szkole opresję, którą najczęściej starają się unikać. Jedynie 36% uczniów stwierdziło, że przeczytało zadaną publikację.

Jeśli zaś chodzi o wybory lekturowe w okolicznościowym nurcie czytelnictwa dotyczyły one trzech typów książek: wydawnictw encyklopedyczno- słownikowych, kanonu lekturowego oraz literatury kanonicznej, czyli pozaprogramowych utworów klasyków literatury.

Okazuje się, że uczniowie szkół średnich znacznie częściej wybierają do czytania obcą, współczesną, najnowszą literaturę, najczęściej powieści, przeciwstawiając się lekturze narzucanej przez szkołę, a ukierunkowanej na piśmiennictwo rodzime.

Ogólnopolskie sondaże czytelnictwa wykazały nasilenie zainteresowania nastoletnich odbiorców książek niektórymi typami literatury oraz poszczególnymi utworami. Przede wszystkim chodzi tu o książki „szkolne”, które od kilku lat zajmują pierwsze miejsce w kolejnych rankingach popularności. Na liście poczytności, ustalonej w wyniku ogólnopolskich badań w 1992 r. , znalazł się np. Pan Tadeusz, a w 1996 Powrót posła Niemcewicza. Wyborom uczniów i studentów zawdzięczają swą popularność i miejsce na kolejnych ogólnokrajowych listach – fantastyka oraz literatura dla dzieci i młodzieży.

Tabela 1. Literatura dla dzieci i młodzieży – popularni wśród licealistów autorzy i poczytne utwory
Lp.

Utwór

Odsetek wskazań

Autor

Odsetek wskazań

1.
2.
3.

4.
5.
6.

7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.

J. Gaarder: Świat Zofii
T. Tryzna: Panna Nikt
L.M. Montgomery: pozaszkolne tomy cyklu o Ani
K. Siesicka: Jezioro osobliwości
K. Siesicka: Zapałka na zakręcie
N. H. Kleinbaum: Stowarzyszenie Umarłych Poetów
M. Musierowicz: Opium w rosole
Z. Nienacki: cykl o Panu Samochodziku
P. Booth i in.: Beverly Hulls 90210
L M. Montgomery: Błękitny zamek
L. M. Montgomery: cykl o Emilce
M. Musierowicz: Brulion Bebe
M. Musierowicz: Córka Robrojka
Dziecko Piątku
Ida sierpniowa
Pulpecja
6 %
4
3

3
3
2
2
2
2
1
1
1
1
1
1
1
1
1. M . Musierowicz
2. K. Siesicka
3. J.Gaarder
4. L.M. Montgomery
5. T. Tryzna
6. N. H. Kleinbaum
7. Z. Nienacki
8. A. Dumas (ojciec)
9. A.Szklarski
10. J.Verne
11. K. May
12. A.Minkowski
E. Niziurski

8 %
7
6
5
4
2
2
2
2
2
1
1
1

Fantastyka stanowił drugi w kolejności najpoczytniejszy typ literatury, a w tej grupie największą popularnością wśród młodzieży cieszą się horrory. Ich lektura, wywołująca strach i...

Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !