Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !

Metody aktywizujące w edukacji wczesnoszkolnej

Data dodania: 2004-04-17 10:30:00
Podstawą najnowszych koncepcji uczenia się jest uczenie się przez doświadczenie. Najlepiej uczymy się wtedy, gdy jesteśmy włączeni
w przeżycie dostarczjące nauki. Wiedzę najlepiej odkrywamy samodzielnie. Uczymy się z zapałem, jeśli mamy możliwość wyboru celu i sposobu nauki. ,,Słyszę i zapominam
Widzę i pamiętam
Robię i rozumiem”
Konfucjusz
Tworząc środowisko dydaktyczne nauczyciel nie może pominąć najskuteczniejszego sposobu uczenia się- jakim jest uczenie w działaniu, inaczej uczenie przez doświadczenie.Jednak samo doświadczenie nie wystarcza. Proces ten nabierze większej wartości kiedy dojdzie refleksja.
Analiza i refleksja – to najlepszy nauczyciel. Aby umożliwić uczniowi uczenie się w działaniu, w zabawie nauczyciel zobowiązany jest tworzyć jak najwięcej sytuacji bogatych w przeżycia, które będą angażowały aktywność ucznia.Takich doświadczeń i sytuacji edukacyjnych dostarcza stosowanie aktywizujących metod nauczania.
,,Zabawa jest nauką, nauka jest zabawą.
Im więcej zabawy, tym więcej nauki”.
Glerin Doman

Według Wincentego Okonia do niedawna preferowane były cztery grupy metod nauczania:
1.podające- uczenie się przez przyswajanie,
2.problemowe – uczenie się przez odkrywanie,
3.waloryzacyjne – uczenie się przez przeżywanie,
4.praktyczne – uczenie się przez działanie.
Zmodyfikowany podział metod podał F.Szlosek. Rozszerzył grupę metod problemowych o metody aktywizujące.Metody aktywizujące wpływają na cały system pracy dydaktycznej.Powodują zmianę w myśleniu edukacyjnym. Niosą konsekwencje w takich obszarach pracy dydaktycznej, jak : struktura zajęć, sposoby zakończnia pracy, zakładane cele oraz rolę nauczyciela i ucznia.


Struktura pracy zakłada trzy charakterystyczne elementy:

1.Organizację pracy przez prowadzącego.
2.Pracę w małych grupach.
3.Pracę na forum ogólnym.
W organizacji pracy pierwszym elementem jest podział klasy na małe grupy.Każdej z małych grup stawiamy zadanie. Jeśli grupy znają już zadanie prowadzący musi dokładnie określić instrukcję odnośnie sposobu pracy. Zwykle trzeba też określić orientacyjny czas pracy.Prowadzący ma obowiązek dostarczyć grupom materiały pomocnicze.
Praca w małych grupach powinna zmierzać do konkretnego efektu, który potem zastanie zaprezentowany na forum ogólnym. Tym efektem w zależności od metody pracy mogą być wypowiedzi słowne,pisemne,przedstawienia dramowe, plakaty.
W pracy na forum ogólnym grupy przedstawiają efekty swojej pracy. Po prezentacji efektów pracy małych grup nauczyciel powinien spuentować całą pracę.
Sposoby zakończenia pracy.
Zakończnie pracy metodami aktywizującymi można określić jako puentę. Wyróżnia się dwa rodzaje puenty: na płaszczyźnie dydaktycznej i na płaszczyźnie wychowawczej. Istotą puenty na płaszczyźnie dydaktycznej jest uporządkowanie i poszerzenie wiedzy uczniów. Są jej następujące rodzaje:krótka stynteza, aforyzm, osobisty komentarz itp.
Na płaszczyźnie wychowawczej akcent pada na wypracowanie postawy uczestników. Każda puenta ma zakończyć pracę, zamknąć pewien jej etap, a otworzyć inny. Ma być impulsem do indywidualnych poszukiwań.

Zakładane cele.
Można wyróżnić ich trzy rodzaje:
1.Zrozumienie tekstu,
2.Rozwój indywidualny.
3.Budowanie więzi w grupie.

Zrozumienie tekstu – poznawanie tekstu dokonuje się w czasie rozwiązywania problemu, poszukiwania odpowiedzi na postawione pytanie. Uczniowie patrzą pod określonym kątem, są nastawieni na wyłowienie z niego informacji potrzebnych do rozwiązania zadania.
Rozwój indywidualny – w ten sposób uczestnicy są prowakowani do aktywnego, samodzielnego myślenia. Podczas tekiej pracy budzą się
w uczestnikach emocje.W wielu momentach muszą podejmować decyzje.

W budowaniu więzi w grupie – zadania stawiane są w małej
grupie,wspólne zadanie wymusza współpracę, rozmowy, wymianę poglądów, zaplanowanie wspólnego działania.

Rola prowadzącego.
W doświadczalnym uczeniu się ucznia zmienia się rola nauczyciela. Organizując proces nauczania wymaga od uczniów :poszukiwania, dyskutowania,wymiany doświadczeń, zadawania pytań,wyszukiwania informacji, porządkowania,rozwiązywania problemów.
Nauczyciel nie prowadzi swojego ucznia za rękę. Stwarza warunki , aby uczeń potrafił: uczyć się, myśleć, poszukiwać,doskonalić, komunikować się, działać i współpracować w zespole. Przestaje przekazywać gotową wiedzę. Nauczyciel wobec ucznia pełni rolę służebną. Ta organizacja pracy polega na precyzyjnym postawieniu zadania i wybraniu odpowiedniej matody.

Rola ucznia.
Rola ucznia jest najważniejsza. Staje się on aktywnym podmiotem poszukującym odpowiedzi na postawione pytania. Przy okazji rozwiązywania problemu aktywnie organizuje i porządkuje wiedzę pochodzącą z różnych źródeł.

Przy omawianiu metod aktywizujących należy przedstawić warunki skuteczności tych metod. Są one następujące;
1.Zaangażowanie i twórczość prowadzącego – matoda jest tylko narzędziem,skutki zależą od osoby, która te metody wykorzystuje.
2.Utrzymanie dyscypliny, porządku w grupie – prowadzący musi być przekonany, że zapanuje nad grupą.
3.Organizacja przestrzeni-powinno być możliwe swobodne utworzenie
w sali jednego kręgu krzeseł dla wszystkich uczestników.
4.Przygotowanie materiałów pomocniczych – papier, flamastry, farby.
5.Gospodarowanie czasem – należy zarezerwować czas na przeprowadzenie metody i podsumowanie– ma to być zaproszenie do dalszej rozmowy.

Metody aktywizujące dzielimy na:
metody integracyjne (Krasnoludek, Pajęczynka lub Kłębek,Graffiti),
metody tworzenia i definiowania pojęć (Kula Śniegowa,Burza Mózgów,Mapa Pojęciowa),
metody hierarchizacji (Promyczkowe uszeregowanie,Diamentowe uszeregowanie,Piramida priorytetów i Poker kryterialny),
metody twórczego rozwiązywania problemów (Burza mózgów, 635, Rybi szkielet,Metoda trójkąta i Mapy mentalne, Sześć myślących kapeluszy),
metody pracy we współpracy (Układanka, puzzle lub Jigsaw i Zabawa na hasło),
metody ewaluacyjne (Kosz i walizeczka, Tarcza strzelecka i Rybi szkielet).

Ad.1 Metody i techniki integracyjne dzielimy na wprowadzające, ogólnorozwojowe i końcowe.
Krasnoludek- jest jedną z technik integracyjnych. Można go stosować na róznych przedmiotach. Jest to pomoc w ręku dziecka, np. piłeczka, grzechotka, maskotka. Krasnoludkiem może być ,,coś”, czym można do siebie rzucać, co przyciąga wzrok dziecka. Możemy kończyć nim zdanie, np. Dzieci siedzą w kręgu. Rzucamy ,,Krasnoludka”i mówimy: Krasnoludek jest ... (dziecko, które otrzymuje rzucony przedmiot kończy zdanie). Obowiązuje tu zasada niepowtarzania wcześniej usłyszanych zakończeń i mówi tylko ta osoba, która trzyma w ręku ,,Krasnoludka”.
Pajęczynka lub Kłębek- nazwa tej techniki pochodzi od efektu końcowego, który powstaje w wyniku zabawy z kłębkiem nici. Stosuje się je w klasach I-III na różne sposoby. Dzieci przy pomocy kłębka mogą poznawać swoje imiona, mówić o sobie coś dobrego, uczyć się dodawać i odejmować, tworzyć opowidania. Wariant integracyjny ,,Poznajemy imiona koleżanek
i kolegów”.
Wszystkie siedzą w kręgu. W prawej ręce nauczyciel trzyma kłębek wełny, nawija nitkę na palec wskazujący lewej ręki i rzuca prawą ręką do wybranego dziecka mówiąc jakąś pozytywną cechę: ,,Rzucam do Przemka, bo on ładnie gra”. Po rzuceniu kłębka do wszystkich dzieci powstaje sieć.
Po zakończeniu zabawy dzieci odrzucają kłębek do koleżanek i kolegów, od których go otrzymały powtarzając ich relację słowną.
Tę samą technikę można zastosować do opowiadania odtwórczego.
Dzieci tak samo siedzą w kręgu.Podobnie układamy i rzucamy kłębkiem, rozpoczynając opowiadanie, np. ,,Dawno, dawno temu, na delekiej Północy, żyli Eskimosi w małych domkach zbudowanych ze śniegu”. Wybrane dziecko nawija kłębek tak samo i odtwarza dalej opowiadanie:
,,Pewnej nocy polarnej wydarzyła się tam przedziwna historia”. Kolejne dziecko czyni to co poprzednie, aż do zakończenia opowiadania.
Korzystając z Pajęczynki można zakończyć zajęcia, rzucając kłębek i mówiąc ,,do widzenia” krótko podsumowując zajęcia.Dziecko, które złapało kłębek rzuca tak samo, aż nauczyciel poprosi jedno do przecięcia pajęczynki – co będzie symbolizowało zakończenie zajęć.
Graffiti – jest techniką, dzięki której można wytworzyć i wzmocnić
w grupie dobry klimat oraz kształcić u dzieci myślenie twórcze- zabawy
w niedokończone zdanie np. ,,Mam nadzieję, że lekcja będzie ...”. Wywieszamy plakaty z rozpoczętymi zdaniami. Dzieci chodzą po sali
i zgodnie ze swoim odczuciem dopisują niedokończone zdania.
Można również wypisać problem na tablicy, podzielić uczniów na pięć grup, posadzić ich na obwodzie koła. Każda z grup otrzymuje plakat
z niedokończonym zdaniem, np. ,,Na pewno będziemy ...” itp. Zadanie każdej grupy polega na wymyśleniu zakończenia zdania i wpisania
u dołu plakatu oraz zagięcie pod spód tak, by nie były widoczne dla pozostałych. Plakaty krążą od grupy do grupy zgodnie ze wskazówkami zegara. Przy każdej zmianie plakaty są zaginane. Po czterech rundkach należy rozwiesić plakaty i odczytać rozwiązania. Należy pamiętać, iż rozwiązania jednych są tajemnicą dla drugich. Trzeba ustalić czas rozwiązania i przy zmianach rundek używać hasła ,,START”.

Ad.2 Metodą tworzenia i definiowania pojęć - jest Kula śniegowa. Nosi też nazwę dyskusji piramidowej.
Polega na przechodzeniu od pracy indywidualnej do pracy grupowej.Daje szansę każdemu na sprecyzowanie swojego zdania i stanowiska., umożliwia zdobywanie doświadczeń, pozwala uczniom ćwiczyć i śledzić proces uzgadniania stanowisk. Na początku dzieci pracują indywidualnie nad podanym problemem. Następnie łączą się w pary i ustalają wspólne stanowisko. Później łączą się w czwórki, czwórki w ósemki, ósemki
w szestnastki (wszędzie ustalają wspólne stanowisko). Na końcu następuje prezentacja wspólnie wypracowanego stanowiska. Wcześniej trzeba im rozdać kartki. Podawane przez nas kartki symbolizują ,,kule śniegowe”, które za każdym razem się zwiększają.
Burza mózgów – nosi też inne nazwy:,,Fabryka pomysłów, giełda pomysłów, jarmark pomysłów, sesja odroczonego wartościowania”. Polega ona na podawaniu różnych skojarzeń i rozwiązań, które niesie wyobraźnia i chwilowy błysk natchnienia. Przeprowadza się ją w trzech etapach:
I-wytwarzanie pomysłów,
II-ocena i analiza zgłoszonych pomysłów,
III- zastosowanie pomysłów i rozwiązań w praktyce.
W fazie formułowania pomysłów liczą się wszystkie i nie można dokonywać ich oceny. Każde dziecko ma prawo podać swój pomysł.
Śmiech i hałas są sprzymierzeńcami. Prowadzącym ,,Burzę mózgów” może być uczeń.
Mapa pojęciowa- zwana też jest mapą mentalną, mapą mózgu, mapą myśli i mapą pamięci. Służy do wizualnego opracowania pojęcia
z wykorzystaniem rysunków, symboli, wycinków, krótkich słów, zwrotów
i haseł. Za pomocą tej metody można definiować pojęcia, rozwiązywać problemy, planować działania. Metodę tę można wykorzystać do pracy
w grupach.
Stosując tę metodę przedstawiamy cel lekcji, np. Dzisiaj spróbujemy zdefiniować pojęcie ,,Moja Mała Ojczyzna”. Następnie rozdajemy uczniom kartki formatu nie mniejszego, niż A4. Ich zadaniem jest przedstawienie tego pojęcia w formie graficznej za pomocą ilustracji, krótkich słów, symboli i znaków. Po wykonaniu zadania wieszamy wszystkie kartki w widocznyym miejscu i prosimy ich autorów o komentarz. Następnie wspólnie wybieramy istotne cechy do pojęcia ,,Moja Mała Ojczyzna”.
Ad.3 Do metod...

Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !