Wpływ muzyki na rozwój dziecka

Jednym z naturalnych odruchów rodzica trzymającego swoje dziecko w ramionach jest nie tylko jego kołysanie, ale także nucenie i śpiewanie. Działa to wyciszająco na niemowlę oraz pomaga mu zasnąć. Śmiało zatem można powiedzieć, że muzyka wpisana jest w życie człowieka od najwcześniejszego dzieciństwa. Ale jak dokładnie wpływa na poszczególne etapy jego rozwoju i czy od niej zależy jakie cechy będzie przejawiać w dorosłym życiu?

Jedna z definicji mówi, że „muzyka to sztuka stworzona przez człowieka społecznego i odzwierciedlająca poprzez jego świadomość – na swój sposób, własnymi środkami – świat, w którym powstała. Jako sztuka ma określone funkcje społeczne, różne w różnych warunkach historycznych klasowych, przy czym funkcją podstawową jest wzbogacenie życia wewnętrznego człowieka”1. Logiczny zatem wydaje się wniosek, że muzyka składa się na całościowy rozwój intelektualny, społeczny i emocjonalny każdej jednostki. Przyjrzyjmy się zatem, jak wpływa na rozwój dziecka od samego początku jego życia.

Okres prenatalny – podczas wieloletnich badań naukowych zauważono, że słuchanie muzyki już w okresie płodowym, przyczynia się do zwiększenia liczby komórek nerwowych, co przekłada się na późniejsze etapy rozwoju jak zapamiętywanie, mówienie i chodzenie. Słuch płodu rozwija się od 16 tygodnia ciąży, a pierwszymi dźwiękami, jakie słyszy i rozpoznaje dziecko, jest bicie serca matki. Słuchając dodatkowo jej głosu i śpiewu nawiązuje z nią szczególną więź, co sprawia, że po narodzinach niemal od razu może ją „rozpoznać”, nigdy wcześniej jej nie widząc.

Okres niemowlęcy – to szczególny moment, gdzie niemowlę przyswaja i przetwarza niezliczoną ilość informacji, a muzyka może mu w tym pomóc. Wpływ muzyki na rozwój niemowlaka jest wręcz nieoceniony. Pozwala wytworzyć poczucie rytmu, koordynacji ruchowej i wspomaga przyswajanie nowych umiejętności. Warto wspomnieć tu o efekcie Mozarta. Francuski specjalista zajmujący się chorobami uszu i słuchu, Alfred Tomatis, zauważył, że niemowlęta słuchające melodii o wysokiej częstotliwości są bardziej skoncentrowane, aktywne i przejawiają przodująco rozwiniętą kreatywność niż niemowlęta, które nie doświadczały tego typu bodźców słuchowych.

Poza tym płaczące niemowlę, któremu śpiewa mama, nie tylko uspokaja się z powodu poczucia bliskości i opieki. Okazuje się, że muzyka może wpływać na odruchy fizjologiczne i między innymi obniżać próg bólu, który niemowlęciu towarzyszy w okresie kolek i ząbkowania.  

Okres przedszkolny – nie bez przyczyny mówi się, że muzyka łagodzi obyczaje. Dzieci regularnie słuchające muzyki są zdecydowanie spokojniejsze, bardziej skupione, towarzyskie, zachowują lepszą równowagę ciała i wykazują w pełni rozwiniętą kontrolę przestrzenną. To też dobry moment na naukę grania na instrumencie i lekcje śpiewu. Nie tylko w ten sposób dziecko ćwiczy swoje naturalne talenty, ale rozwija emocje i naukę ich przekazywania. Rozwija się twórczo i kreatywnie, pobudzając koncentrację i umiejętność zapamiętywania.

Okres wczesnoszkolny – dzieci mający od niemowlęctwa bliski kontakt z muzyką, wykazują lepsze zdolności analityczno-matematyczne. Potrafią szybciej przyswoić dany materiał zajęć, zapamiętać go i zastosować w praktyce. Ponadto muzyka kształtuje zainteresowania dziecka i wyrabia się gust muzyczny. W dalszych etapach rozwoju, muzyka i jej gatunek będą miały wpływ na jego sposób myślenia, ubierania się, a nawet wybór towarzystwa. Muzyka kreuje wrażliwość emocjonalną, postawy adaptacji czy podporządkowywania się do panujących norm. Muzyka ”naładowana” buntowniczym przekazem podprogowo będzie wywoływała u dziecka podobne postawy.  Można podsumować, że ilość słuchanej muzyki i jej gatunek przyczynia się do tego, na jakiego człowieka wyrośnie nasze dziecko. 

Wszystko zależy od gatunku

Muzykę ze względu na jej rytm i tonację możemy podzielić na relaksacyjną i na aktywizującą. Każda z nich będzie wpływać w inny sposób na dziecko i jego rozwijający się umysł.

Muzyka relaksacyjna – jak sama nazwa wskazuje, tego typu muzyka wpłynie kojąco na cały organizm, a w szczególności na układ oddechowy i krążenia, co przyczyni się do redukcji stresu. Ułatwi zasypianie i poprawi perystaltykę jelit.2 Muzyka relaksacyjna pobudza również wyobraźnię dziecka. Do tego gatunku zaliczamy muzykę klasyczną lub odgłosy natury.

Muzyka aktywizująca – ten rodzaj muzyki szczególnie korzystnie wpływa na starsze dzieci, które etap „rozpoznawczy” otaczającego świata mają już za sobą. Żywe i radosne dźwięki przyczynią się do lepszej samooceny dziecka, jego pozytywnego nastroju, pobudzą jego aktywność i chęć do tworzenia, działania. Wzmacnia koordynację i poczucie rytmu, a nawet przyspiesza przemianę materii. 

Pamiętajmy jednak, by w okresie prenatalnym i niemowlęcym bazować głównie na muzyce relaksacyjnej. Dziecko od pierwszych dni życia codziennie spotyka się z dużym ładunkiem nowych bodźców, które należy wyciszyć, by mogło łatwiej je zaakceptować i zrozumieć.

Muzyka, a rehabilitacja

Muzyka nie tylko pomaga w rozwoju dziecka, ale może oddziaływać rehabilitacyjne. Poprzez symulacje dźwiękową można pomóc dzieciom autystycznym i z ADHD poprawić koncentrację, skupienie uwagi i wpłynąć na ich lepszą komunikację z otoczeniem. U dzieci z zaburzeniami lub opóźnieniem mowy zajęcia oraz ćwiczenia muzyczne mogą przyczynić się do pokonania blokad wpływających na opóźnienie mowy. A co z jąkaniem, które spotyka wiele dzieci w okresie przedszkolnym? Rytmika i muzyka przyczyniają się do płynnej wymowy, działają motywująco i zachęcająco, ułatwiając rodzicom ćwiczenie z dziećmi. Ponadto muzyka potrafi normalizować napięcie mięśniowe, co jest szczególnie korzystne u niemowląt ze wzmożonym napięciem mięśniowym. Zajęcia rehabilitacyjne w akompaniamencie muzycznym przyspieszają upragnione skutki rehabilitacji, czyli prawidłową pozycję ciała.

Muzykoterapia dla dzieci

Muzykoterapia to zupełnie coś innego niż rehabilitacja z udziałem muzyki. W tym wypadku muzyka ma zapewnić dziecku komfort psychiczny i emocjonalny. Nie musimy zawsze w tym celu udawać się do specjalisty. Przed wizytą u lekarza, dentystą, zabiegiem chirurgicznym czy innym wyzwaniem emocjonalnym warto zaśpiewać z dzieckiem lub puścić mu muzykę, która „podniesie je na duchu”. Jako dorośli niekiedy zapominamy, że dzieci są niezwykle wrażliwe, a dla nas oczywiste i normalne sytuacje, dla najmłodszych są niezwykle stresujące. Wyciszenie dziecka za pomocą muzykoterapii pomoże przezwyciężyć mu obawy lub lęki oraz stawić czoło wyzwaniom i problemom.    

Widzimy zatem, że muzyka przyczyni się do rozwoju naszej pociechy na każdym etapie jej życia. Wykorzystuj zatem wszelkie możliwości, by towarzyszyła mu w kluczowych chwilach i momentach, przyczyniając się do jego prawidłowego kształtowania i zmierzaniu ku dorosłości.   

Przypisy

  1. Elżbieta Topór, Wpływ muzyki oraz rola muzykoterapii w rozwoju dziecka, str. 1
  2. Music and its influence on the human body Anna Kruczyńska, Zdzisław Marek Kurkowski Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Zakład Logopedii i Językoznawstwa Stosowanego, Lublin