Jak nauczyć dzieci ortografii?

Ortografia stanowi nie tylko estetykę pisma i umożliwia prawidłowe zrozumienie przekazywanej treści, lecz także jest wyrazem szacunku do osoby czytającej tekst oraz świadczy o inteligencji czy kulturze autora. Sprawdźmy zatem, jak nauczyć dzieci ortografii, która często sprawia największe problemy w początkowej fazie edukacji i może zaważyć na odbiorze ich osoby przez społeczeństwo.

Nauka ortografii dla dzieci

Ortografii dzieci uczą się od samego początku nauki pisania. Gdy potrafią już stawiać zgrabne literki w swoich zeszytach, nadchodzi pora na przyswojenie najważniejszych zasad ortograficznych, które w języku polskim stanowią nie lada wyzwanie. Trening ten jest jednak niezwykle ważny dla całościowego rozwoju dziecka. Podczas pisania z uwzględnieniem zasad pisowni i ortografii jest niezbędna szybka analiza słów i ich znaczenia. Kształtuje się pamięć słuchowa, umiejętność zastosowania wiedzy w praktyce oraz angażowane są receptory wzrokowo-ruchowe. Rozumienie i stosowanie zasad ortografii wpływa na czytanie ze zrozumieniem, poszerzanie słownictwa dziecka i jego światopoglądu. Mimo że kwestia ta jest niezwykle ważna, istnieją pewne trudności, które mogą zaburzać cały proces nauki ortografii. 

Jak nauczyć dzieci ortografii – bariery, które trzeba pokonać

Intensywne nauczanie czy nawet dobranie odpowiednich metod edukacyjnych nie przyniesie potencjalnych korzyści, jeśli nie uwzględnimy problemów, które z całą pewnością będą utrudniać przyswajanie wiedzy. Co do nich należy?

  • kłopoty z koncentracją uwagi – na tę trudność będzie wpływać kilka czynników m.in. forma przekazu wiedzy, nastawienie ucznia do nauki, emocje, jakie towarzyszą nauczaniu, osobowość i charakter dziecka, a także nadpobudliwość ruchowa czy zaburzenia z dziedziny spektrum autyzmu.
  • ułatwienia technologiczne – komputer i telefon to urządzenia, które niezwykle ułatwiają codzienne życie i sprawdzają się podczas wielu form edukacji, ale w przypadku nauki ortografii mają znaczącą wadę: są wyposażone w „poprawiacze” pisowni. Mimo że na pierwszy rzut oka to przyspiesza poprawne pisanie, sprawia, że mózg dziecka przestaje być uważny i nie przykłada wagi do zasad ortograficznych. Można powiedzieć, że się rozleniwia, wiedząc, że tekst zostanie i tak przedstawiony w sposób prawidłowy. Jest to podstępna pułapka, która może zaowocować brakiem wiedzy i umiejętności poprawnego pisania w ojczystym języku. 
  • wadliwa percepcja wzrokowa – dziecko może przestawiać lub opuszczać litery w wyrazach, zamieniać sylaby, a nawet całe wyrazy;
  • wadliwa percepcja słuchowa – uczeń może mieć trudności w rozróżnianiu i odtwarzaniu dźwięków podobnych, co poskutkuje ich błędnym  zapisem. 
  • zaburzenia percepcyjno-motoryczne – zaliczamy tu dysortografię, dysgrafię i dyskalkulię.
  • wada wymowy – złe nawyki wymowy dziecka jak np. reranie czy seplenienie mogą zaburzać jego poprawną pisownię, podobnie jak błędy/wady wymowy widoczne w otoczeniu dziecku np. piniondze zamiast pieniądze.  

Pamiętając o powyższych barierach, jako nauczyciel lub rodzic musisz nauczyć się szybko je dostrzegać. Dzięki temu dostosowanie metod edukacyjnych do indywidualnych potrzeb dziecka będzie łatwiejsze i przyczyni się do szybszego przyswojenia wiedzy z zakresu zasad ortograficznych. 

Jak szybko nauczyć dziecko ortografii?

Nauka nie powinna być zamknięta w sztywnych ramach. Na przestrzeni lat udowodniono, że kreatywne doznania podczas nauki ułatwiają lepsze przyswojenie konkretnego materiału czy wiedzy. Może się jednak wydawać, że w nauce ortografii nie ma miejsce na   „polot” czy fantazję edukacyjną, a najważniejsze jest zapamiętanie reguł pisowni. Książka Ortografia i interpunkcja dla klas VI - VIII udowadnia, że można połączyć twardy schemat edukacyjny z nowoczesnym podejściem, wprowadzając podczas lekcji liczne udogodnienia oraz narzędzia dydaktyczne wpływające na szybsze zapamiętywanie zasad pisowniJej skuteczność polega na gotowych scenariuszach, które w ciekawy sposób przekazują wiedzę, maksymalnie angażują ucznia w uczestniczenie podczas wykonywanych zadań i skutecznie zachęcają do regularnych ćwiczeń. Dzięki tej pozycji w swoim nauczycielskim lub rodzicielskim asortymencie zobaczysz, jak łatwo nauczyć dziecko ortografii. 

Oprócz tego warto wprowadzić regularne ćwiczenia ortograficzne tj. pisanie z pamięci i ze słuchu oraz przepisywanie z tablicy, które wyrabiają pamięć słuchową i wzrokową ucznia. Ale to nie wszystko! 

Zabawa i skojarzenia to dwie cechy, które przyczynią się do lepszego zapamiętywania uczniów w każdym wieku. Łatwy i atrakcyjny przekaz wręcz gwarantuje, że konkretne zasady ortograficzne „wyryją się” w pamięci dziecka i pozostaną z nim do końca życia. Rymowanki, piosenki i obrazki stanowią nieocenioną pomoc dydaktyczną, a frazy typu „Uje się nie kreskuje”, czy Pszenica i pszczoła to znany wyjątek, który zapamiętasz na dobry początek, bo tu nietypowo – po "pe" piszesz "esz". Jeśli nie wiedziałeś, to teraz już wiesz” staną się urozmaiceniem przyswojenia obszernego materiału. 

Nie zapominaj, aby podczas nauki ortografii motywować dziecko i często chwalić. Nadmierna krytyka może wprowadzić do edukacji stres, negatywne uczucia i niechęć, a więc bariery utrudniające naukę, co doprowadzi do błędnej spirali nieefektywności. Gdy dziecko dostanie złą ocenę za dyktando czy inne ćwiczenie, nie sugeruj, że się nie starało i nie nauczyło konkretnej partii materiału. Zachęć do skorzystania z zajęć dodatkowych, gdzie wspólnie omówicie problemy ucznia i umówicie się na poprawę oceny.

Jeśli po przeczytaniu niniejszego tekstu dalej zastanawiasz się, jak dodatkowo pomóc dziecku w nauce ortografii, zachęcamy Cię do prześledzenia pochodnego artykułu Jak wspomóc naukę pisania? Zawiera on wiadomości uzupełniające i z pewnością przyczyni się do opracowania przez Ciebie jeszcze skuteczniejszych metod nauczania. 


Bibliografia:

  1. https://www.literka.pl/artykul/jak-wspomoc-nauke-czytania-i-pisania-cwiczenia-i-praktyczne-metody.
  2. Ortografia i interpunkcja dla klas VI - VIII, B. Mirosławska, K. KorolczukM ZychW Marcinkowska, Wydawnictwo Forum. 
  3. Jedynka z ortografii, czyli specyficzne trudności w nauce, R. Nowak, opracowanie własne.
  4. ABC Mądrego rodzica, skuteczna nauka ortografii, Jolanta Gajda.
  5. Podstawowe Zasady Nauczania Ortografii W Edukacji Wczesnoszkolnej, Beata Matusek.