Jak nauczyć dziecko mówić "R"?

Głoska r należy do jednej z najtrudniejszych do wymowy i w mowie dziecka najczęściej pojawia się około 5 roku życia. Co jednak zrobić, gdy dziecko po tym czasie dalej zniekształca jej wymowę? I jak nauczyć dziecko mówić r w sposób dla niego przystępny i prosty? Sprawdźmy, co radzą specjaliści logopedzi.

Jak zachęcić dziecko do mówienia “R”?

“Powiedz rrrrrower” albo “powtórz rrrróża”. Takimi zachętami rodzice często próbują przyspieszyć u dziecka wymowę kłopotliwej głoski. Zazwyczaj starają się to robić bardzo wcześnie, a w przypadku, gdy malec nie radzi sobie z wymową, intensyfikują swoje edukacyjne wysiłki. Należy jednak pamiętać, że rozwój mowy dziecka powinien być stopniowy i nie „przyspieszany”. Wspieranie rozwoju mowy to coś innego niż zmuszanie dziecka do mówienia. W przeciwnym razie może nastąpić rozwój nieprawidłowej artykulacji. Głoska r jest dość specyficzna i wymaga wyćwiczonego języka, a także odpowiedniego jego ułożenia. Małe dzieci nie są w stanie tego zrobić, dlatego na upragnione r należy spokojnie poczekać. Gdy jednak po około 6 roku życia dziecko dalej ma problemy z wymową głoski, należy wkroczyć do akcji edukacyjnej. 

Jak nauczyć dziecko r? – definicja problemu 

Dyslalia to nieprawidłowa wymowa głoski, a w przypadku r, mówimy o rotacyzmie (lub reraniu). W zależności od objawów wyróżniamy:

  • rotacyzm właściwy, czyli deformowanie głoski r w wyrazach,
  • pararotacyzm, czyli zastępowanie r innymi, prawidłowo wymawianymi  głoskami,
  • mogirotacyzm, czyli całkowitą eliminację w wymowie dźwięku r.

Ważna jest zatem konsultacja logopedyczna, która określi dokładny problem dziecka. Oprócz diagnozy może pomóc w ustaleniu przyczyny nieprawidłowej wymowy. Należą do nich:

  • nieprawidłowa budowa języka (w tym aspekcie ma znaczenie jego kształt, grubość i długość),
  • za krótkie wędzidełko języka – język nie może uzyskać pozycji wertykalnej,
  • mała ruchomość czubka języka, 
  • wada wymowy jako następstwo zbyt wczesnych prób wymawiania r, gdy język nie miał ku temu realnie rozwojowych możliwości, 
  • wzmożone lub osłabione napięcie mięśni języka,
  • nieprawidłowy wzorzec wypowiadania r w otoczeniu dziecka. 

W zależności od diagnozy i przyczyny problemu specjalista układa plan ćwiczeń, który sprzyja poprawnej wymowie głoski oraz określa intensywność ćwiczeń. 

Jak nauczyć dziecko mówić r? Ćwiczenia

Jako nauczyciel, który ma pod opieką dziecko z wadą wymowy głoski r, nie działaj na własną rękę. Koniecznie skonsultuj się z rodzicami i upewnij się, że korzystają z porad i opieki specjalisty logopedy. Jeśli dziecko nie było na konsultacji logopedycznej, zachęć do tego rodziców i poproś o przekazanie informacji dotyczących planu wspomagania rozwoju mowy. Dzięki temu ten sam harmonogram ćwiczeń może być kontynuowany i utrwalany nie tylko na zajęciach z logopedą, lecz także w domu i w szkole. 

Oprócz tego, jeśli chcesz pomóc dziecku poprawnie wymawiać r, koniecznie uatrakcyjniaj mu naukę, łamiąc standardowe schematy edukacyjne. Dzięki temu stanie się ona zabawą, a nie uciążliwym obowiązkiem. Ale jak to zrobić? Za pomocą scenariuszy, które w formie zabawy i ćwiczeń-gier zachęcą dziecko do współpracy. Ćwiczenia utrwalające prawidłową wymowę głoski [r] łączą w sobie przykłady zajęć uwzględniających poziom zaawansowania problemu wymowy głoski i są dostosowane do wieku dziecka. Łatwo i elastycznie zmodyfikujesz scenariusz do potrzeb ucznia oraz możesz polecić je rodzicom, jako kontynuację zajęć w warunkach domowych. 

W przypadku ucznia nieprawidłowo albo wcale nie wypowiadającego r, zadbaj o jego komfort psychiczny. Czasami rówieśnicy mogą wyśmiewać ucznia z powodu jego wady, a to nie zachęci go do interakcji i ćwiczeń. Szybka interwencja pedagogiczna i wyjaśnienie w klasie, że wady wymowy nie są powodem do wstydu i wyśmiewania, nie tylko poszerzą świadomość dzieci na temat rozwoju mowy, lecz także nauczą je wsparcia i szacunku dla innych. 

Ćwiczenia na literę r

A jakie ćwiczenia realizować z uczniem, aby zminimalizować i dążyć do eliminacji wady wymowy? Staraj się wyszukiwać tekst, gdzie występują słowa z użyciem głoski r i proś ucznia, aby czytał je na głos. Im częściej będzie napotykał problematyczny wyraz, tym szybciej oswoi się z wypowiadaniem r. Pamiętaj jednak, że ma to przyjąć formę krótkiego ćwiczenia, a nie stałego zmuszania do “zmierzenia się” z problemem. Oprócz tego możesz organizować zabawy w naśladowanie zwierząt z naciskiem na odgłosy ich warczenia (pies, wilk, wrona). To nie tylko rozluźni dziecko w efekcie śmiesznej zabawy, lecz także język i mięśnie, ułatwiając elastyczność i wprawianie ich w drżenie. 

Ponadto możesz skorzystać z innych podpowiedzi:

  • oblizywanie zębów – dziecko oblizuje wewnętrzną stronę zębów przy zamkniętych i otwartych ustach. 
  • ugryź się! – w język. Dziecko przygryza zębami język, szczególnie jego czubek. 
  • naśladownictwo dźwięków – tym wypadku możemy stosować kląskanie, czyli naśladowanie stukania kopyt konia, udawanie jego parskania (prrr), udawanie dźwięku budzika (drrryn) i wiele innych odgłosów. 
  • jedzenie lizaków – ta jedna z ulubionych form ćwiczeń dzieci polega na lizaniu lizaka oddalonego od ust. Oczywiście w tym wypadku zaleca się epizodyczne korzystanie z tego ćwiczenia, aby nie przyczynić się do spożycia nadmiernej ilości słodyczy i cukru. 
  • zwiń się! –  czyli zwijanie języka w rurkę. Jeśli dziecko naturalnie nie posiada tej umiejętności, możesz zachęcić je do ćwiczeń, aby to osiągnąć. Mitem jest bowiem informacja, że ta umiejętność jest wyłącznie uwarunkowaniem genetycznym.  
  • zabawa w kotka –  dziecko wylizuje talerzyk niczym kotek miseczkę lub oblizuje wargi niczym kot. 

Rozmaite aktywności sprzyjają zabawie, która w wypadku głoski r sprawdzi się lepiej niż nauka przez powtarzanie i naśladownictwo. Pamiętaj jednak, że r jest trudne do nauczenia i może to zająć nie kilka tygodni, a kilka miesięcy. Przejawiaj zatem cierpliwość i dopinguj dziecko do sumiennego powtarzania ćwiczeń. 


Bibliografia:

  1. Przyczyny, objawy i terapia rotacyzmu u dzieci, mgr Lidia Qashou.
  2. Moje dziecko nie wymawia głoski „r”!,  Ewa Jaszczura.
  3. Korygowanie wymowy głosek [r], Aleksandra Wejman.
  4. Utrwalanie prawidłowej wymowy, Monika Wałaszek, Wydawnictwo Forum Media. 
  5. Terapia logopedyczna dziecka z dyslalią, Monika Wałaszek, Wydawnictwo Forum Media. 
  6. Diagnostyka etiologiczna zaburzeń artykulacji, Andrzej Obrębowski, Zofia Obrębowska.