Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !

Praca z uczniem z Zespołem Aspergera w szkole podstawowej

Data dodania: 2017-05-29 20:41:41
Autor: Magdalena Nowak

Zapraszam do zapoznania się z moją pracą nt. Zespołu Aspergera i próbami pracy z uczniem z tą dysfunkcją w szkole podstawowej.

Praca z uczniem z Zespołem Aspergera w szkole podstawowej.


 

Spis treści

Wstęp...........................................................................................................................str. 2

Część pierwsza:

Historia autyzmu...........................................................................................................str. 3

Przyczyny autyzmu.......................................................................................................str. 4

Autyzm a Zespół Aspergera..........................................................................................str. 5

Charakterystyka dzieci z Zespołem Aspergera.............................................................str. 6

Terapia pedagogiczna...................................................................................................str. 8

Cele szczegółowe terapii pedagogicznej w pracy z dzieckiem

z Zespołem Aspergera..................................................................................................str. 9

Diagnoza Zespołu Aspergera.......................................................................................str.10

Część druga

Praca z dzieckiem z Zespołem Aspergera w szkole....................................................str.16

a) przygotowanie do pracy...........................................................................................str.17

b) metody pracy............................................................................................................str.18

c) formy pracy...............................................................................................................str.20

Przykładowe konspekty lekcji z języka polskiego z uwzględnieniem ucznia

z Zespołem Aspergera...............................................................................................str.21


 


 


 


 


 


 


 


 


 

Wstęp

 

Jestem nauczycielem języka polskiego uczącym klasy IV-VI z ośmioletnim stażem pracy pedagogicznej.

W chwili podjęcia pracy w wybranym przez siebie zawodzie miałam ukończone studia wyższe magisterskie.

Obecnie jestem nauczycielem mianowanym zatrudnionego w Szkole Podstawowej, do której bardzo rzadko trafiają dzieci z dysfunkcjami społecznymi.

W tym roku szkolnym zaczęłam uczyć klasę IV, do której chodzi chłopiec ( Kacper ) uczeń z Zespołem Aspergera, zaburzeniami w sferze interakcji społecznych, komunikowania się i funkcjonowania poznawczego. Przede mną pojawił się problem połączenia pracy z dziećmi i z Kacprem. Bardzo bałam się jego reakcji na mnie i sposób

w jaki prowadzę zajęcia. Obawiałam się jego możliwych wybuchów złości, ale chyba najbardziej bałam się tego, że sobie nie poradzę. Toteż praca z Kacprem stała się dla mnie wielkim wyzwaniem i powodem przystąpienia do kursu Terapii pedagogicznej. Dzięki, któremu poznałam specyfikę i sposoby pracy z dzieckiem o taką dysfunkcją, a nawet prowadzenia z nim rozmowy. Poniższą pracę podzieliłam na dwie części. Pierwszą poświęciłam teorii autyzmu, Zespołowi Aspergera oraz terapii pedagogicznej. Druga część jest udokumentowaniem moich poszukiwań pracy z dzieckiem z Zespołem Aspergera oraz przykładowymi konspektami lekcji z klasą, ale i z Kacprem.


 

Historia autyzmu


 

Autyzm (aż do połowy dwudziestego wieku nie istniała nazwa tej choroby) został po raz pierwszy opisany przez Leo Kannera jako osobny zespół chorobowy dopiero w 1943r. Jego historia jest, więc stosunkowo krótka. Od początku toczyły się spory na temat istoty autyzmu i jego etiologii. Miały one ogromne znaczenie dla stosowanych metod i form terapii, a także w znaczący sposób wpływały na sytuację rodzin dzieci z autyzmem. Przez kilka pierwszych dziesięcioleci uważano, że autyzm ma podłoże psychogenne. Oznaczało to, że za przyczynę wystąpienia autyzmu u dziecka uważano nieprawidłowe relacje rodzinne. W literaturze i praktyce psychologicznej często możemy się spotkać z określeniem „zimne matki”, co było krzywdzące dla matek wychowujących często bardzo zaburzone dzieci i powodowało u nich głębokie poczucie winy za ich stan dziecka.

Innym obszarem, w którym następowały istotne zmiany w poglądach były kwestie relacji między autyzmem, a upośledzeniem umysłowym oraz występowania zaburzeń przywiązania i unikania kontaktu fizycznego przez dzieci z autyzmem. Obecnie jest pewne, że autyzm i upośledzenie umysłowe są odrębnymi problemami rozwojowymi, chociaż ich współwystępowanie jest bardzo częste.

Pomimo wielu badań do dziś nie ma wśród naukowców zgody co do przyczyn

i czynników autyzmu. Wiadomo bez wątpienia, że autyzm dziecięcy nie jest zaburzeniem jednolitym co do etiologii i obrazu klinicznego, jak początkowo sądzono. Autyzm zawiera szerokie spektrum przypadków o różnej głębokości zaburzeń i bardzo zróżnicowanym nasileniu poszczególnych objawów. Wyróżnia się obecnie tzw. „lepiej funkcjonujące” społecznie dzieci i osoby z autyzmem, posiadające pewien stopień zdolności komunikowania się i umiejętności społecznych przy dostatecznie dobrym, a czasem ponadprzeciętnym poziomie sprawności intelektualnych. Nie ma jednak bezpośredniego związku między tym „lepszym funkcjonowaniem a ilorazem inteligencji – wiele dzieci

i osób dorosłych wykazujących poziom intelektualny w normie wiekowej ma bardzo nasilone zaburzenia w porozumiewaniu się, relacjach, zachowaniach i bardzo słabo funkcjonuje społecznie.

Przyczyny autyzmu


 

Naukowcy wskazują, że nie ma zwierząt, u których w naturalny sposób rozwija się autyzm, w związku z czym nie ma możliwości analizowania przyczyn (w oparciu o badania przeprowadzone na zwierzętach laboratoryjnych ), które mogą powodować autyzm

w rozwijających się ludzkich mózgach.

Prawdopodobnie, u podłoża wszystkich zaburzeń spektrum autyzmu leżą defekty neurologiczne o szczegółowo nieznanej etiologii. Do najczęściej wymienianych, potencjalnych przyczyn ich powstawania należą:

  • genetyczne – uwarunkowane genem EN2 na chromosomie 7, a także innymi genami znajdującymi się na chromosomach 3, 4, 11; Naukowcy odkryli 20-30 genów odpowiedzialnych za powstanie autyzmu i wyróżniają geny odpowiedzialne za powstanie wczesnej i późnej odmiany autyzmu. Są to:

  • wiek ojca powyżej 40 lat,

  • urazy okołoporodowe,

  • uszkodzenia centralnego układu nerwowego,

  • toksoplazmoza (wrodzona),

  • dziecięce porażenie mózgowe,

  • poważne infekcje i intensywne antybiotykoterapie w okresie niemowlęcym,

  • alergie i osłabiona sprawność immunologiczna.


 

Autyzm a Zespół Aspergera


 

Zespół Aspergera jest najłagodniejszą formą zaburzeń neurorozwoju- autyzmu. Objawami wspólnymi z autyzmem dziecięcym są nieprawidłowości dotyczące relacji społecznych oraz zachowań nietypowych, ocenianych jako dziwaczne i niezrozumiałe. Odmienność polega na tym, iż dzieci z zespołem Aspergera posługują się dobrze rozwinięta mową czynną, nie wykazują opóźnień w rozwoju poznawczym, posiadają rozwiniętą samoświadomość, zdolność do refleksji. Jako przyczynę wskazuje się uszkodzenie mózgu oraz dziedziczenie w linii męskiej. Mimo iż to zaburzenie jest częściej zauważalne u chłopców, rozpoznawalne jest w stosunkowo późnym wieku (po ukończeniu przez dziecko 5 lat, a najczęściej dopiero między 8 a 12 rokiem życia).

W międzynarodowej klasyfikacji chorób i zaburzeń ICD 10 zespół oznaczany jest symbolem F 84.5, a w klasyfikacji amerykańskiej DSM IV – 299.80.

Zespół Aspergera został zdefiniowany jako jednostka chorobowa stosunkowo niedawno ( połowa lat 80.) przez wiedeńskiego pediatrę Hansa Aspergera, który pracując na Uniwersytecie Wiedeńskim zaobserwował wśród badanych czwórkę małych pacjentów, których zachowania określił objawami autystycznej psychopatii.

Zachowania pacjentów charakteryzowały się brakiem empatii, niezdolnością

do tworzenia więzi emocjonalnych (np. przyjaźni) z otoczeniem, zaburzeniami motorycznymi i pochłonięciem swoimi wąskimi zainteresowaniami. Podobnie jak wszystkie inne przypadki autyzmu jest to zaburzenie rozwoju o podłożu neurologicznym, którego przyczyny na ogół nie są znane. Zespół Aspergera został oficjalnie uznany dopiero w 1994r.

Przez wiele lat trwała dyskusja w kręgach naukowych, czy zespół Aspergera jest osobnym zaburzeniem, czy też należy go traktować jako łagodniejszą formę autyzmu, jednak wiele badań pokazało różnicę pomiędzy tymi dwoma schorzeniami, co ostatecznie dało odzwierciedlenie we współczesnych klasyfikacjach chorób.
Istnieje możliwość, że Zespół Aspergera zostanie wyłączone z grupy CZR lub spektrum autyzmu. Są plany włączenia tego zaburzenia do nowej kategorii - "Niepełnosprawność społeczna" (Social Disability) .


 

Charakterystyka dzieci z Zespołem Aspergera


 

    1. Sfera społeczna:

  • dzieci z Zespołem Aspergera mają trudności w nawiązywaniu kontaktów koleżeńskich i przyjaźni. Starsze dzieci próbują nawiązać relacje koleżeńskie,

    ale nie umieją ich podtrzymać,

  • bywają naiwni, przez co narażeni są na wykorzystywanie i poniżanie ze strony rówieśników,

  • nie rozumieją ironii, dowcipów, przenośni,

  • mają wyniosły, nienaturalny ton głosu, charakteryzujący się pedantycznością,

  • w rozmowie z drugą osobą stoją albo zbyt blisko, albo za daleko,

  • brak im wrażliwości ( nie rozumieją,że wypowiedziane przez nich słowa mogą skrzywdzić inną osobę) i taktu (nie umieją odpowiednio zachować się w kontaktach interpersonalnych),

  • często mają problemy z podjęciem decyzji

  • uwielbiają pochwały, wygrywanie, nie potrafią poradzić sobie z porażką czy krytyką.

    2. Sfera poznawcza:

  • ich mocną stroną jest zapamiętywanie różnych dat historycznych, interesujących ich postaci i związanych z nimi faktów,

  • wiele z dzieci jest uzdolnionych matematycznie czy informatycznie,

  • mogą ujawnić różne talenty np. muzyczne, plastyczne,

  • mają trudności z skupieniem uwagi przez rozpraszające je bodźce zewnętrzne

    (np. to co dzieje się za oknem, w klasie),

  • dużą trudność stanowi dla nich praca w grupie,

  • mają słaby poziom rozumienia, myślenia abstrakcyjnego ( rozwijania pojęć, wnioskowania, wydawania osądów),

  • problemem jest sztywność poznawcza, z myśleniem mało podatnym na perswazję, słabe rozumienie czytanego tekstu (mimo, że uczą się czytać szybko i czytają płynnie) oraz zaburzenia tzw. pamięci operacyjnej czyli roboczej pamięci krótkotrwałej,

  • niekiedy odmawiają uczenia się czegokolwiek, co wykraczałoby poza ich ograniczone pole zainteresowań.

    3. Sfera ruchowa:

    U większości dzieci z Zespołem Aspergera występują problemy związane

    ze sprawnością ruchową, są to:

  • zaburzenia równowagi,

  • sztywny sposób poruszania się,

  • występowanie współruchów polegających na udziale w określonym ruchu tych mięśni, które w danym ruchu nie powinny brać w ogóle udziału,

  • zaburzenia rytmu i naśladowania ruchów podczas zabawy,

  • obniżona sprawność manualna,

  • mają problemy z koordynacją wzrokowo-ruchową, co może prowadzić

    do problemów z ładnym, kształtnym pismem oraz wpływać na umiejętność rysowania

  • trudności we współpracy podczas gier zespołowych.

    4. Sfera emocjonalna:

  • dzieci z Zespołem Aspergera cechuje duża podatność na stres (najczęściej wynikająca z braku umiejętności nawiązywania relacji koleżeńskich, frustracji),

  • gdy im coś nie wychodzi bardzo szybko się zniechęcają i nie chcą podjąć dalszych prób.

    5. Sfera zaburzeń w odbiorze i przetwarzaniu bodźców zmysłowych

    Część dzieci z Zespołem Aspergera ma nadwrażliwość na niektóre bodźce sensoryczne. Należy do nich nadwrażliwość słuchowa (np. na głośną muzykę), wzrokowa (np. na światło ze świetlówek ), smakowa ( np. ostra przyprawa ), dotykowa ( noszenie niektórych ubrań ze względu na materiał z jakiego zostały wykonane).

    6. Sfera "ADHD"

    Zachowania dzieci z Zespołem Aspergera interpretowane są często jako przejaw złego wychowania, dlatego zdarza się, że u dziecka w pierwszej kolejności może być rozpoznane ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) lub zaburzenia zachowania jednak u dzieci z Zespołem Aspergera

    ( w odróżnieniu od dzieci z ADHD, które rozumieją ,ale łamią zasady współżycia społecznego ) w sferze rozumienia sytuacji społecznych, rozumienia motywów działania i uczuć innych osób występują znaczne deficyty (dzieci te nie rozumieją, dlaczego ich zachowanie jest uważane za inne), wynikające z odmiennego funkcjonowania mózgu.

    Terapia pedagogiczna

    Według Ireny Czajkowskiej i Kazimierza Herdy terapia pedagogiczna - to oddziaływanie za pomocą środków pedagogicznych (wychowawczych i dydaktycznych) na przyczyny i przejawy trudności dzieci w uczeniu się, mające na celu eliminowanie niepowodzeń szkolnych oraz ich ujemnych konsekwencji. Stanowi swoistą interwencję wychowawczą, zmierzającą do spowodowania określonych, pozytywnych zmian

    w zakresie sfery poznawczej i emocjonalno - motywacyjnej oraz w strukturze wiedzy

    i umiejętności szkolnych dziecka.
    Celem nadrzędnym terapii pedagogicznej - jest stworzenie możliwości wszechstronnego rozwoju umysłowego, psychicznego i społecznego dzieciom

    z trudnościami rozwojowymi, rozwoju na miarę ich możliwości.
    Podmiotem terapii pedagogicznej -jest nauczyciel terapeuta, wyposażony

    w odpowiednią wiedzę i umiejętności oraz posiadający predyspozycje psychiczne potrzebne do tego rodzaju pracy.
    Przedmiotem oddziaływań terapeutycznych - jest dziecko, jego zaburzenia rozwojowe

    i trudności szkolne.

Cele szczegółowe terapii pedagogicznej w pracy z dzieckiem

z Zespołem Aspergera to:

Jak wyjaśniła A. Attwood osoby z Zespołem Aspergera przechodzą następujące etapy rozwoju interakcji: od 3 do 5 roku życia- wspólna zabawa; od 5 do 7 roku życia – wzajemność; od 9 do 13 roku życia- separacja płci, wspólne zainteresowania; od 14 do 18 roku życia- zaufanie i otwartość. Toteż do działań nauczyciela należy:

1. Właściwa organizacja pracy - uczeń potrafi w efektywny sposób organizować sobie pracę w szkole i w domu.

2. Budzenie wiary we własne możliwości - uczeń wierzy we własne możliwości edukacyjne i stara się pokonywać napotkane trudności.

3. Wdrażanie do zachowań asertywnych - uczeń wie, na czym polega zachowanie asertywne i zachowuje się w sposób asertywny.

4. Doskonalenie umiejętności radzenia sobie w sytuacjach trudnych - uczeń wie, jak zachować się w sytuacjach trudnych i jak radzić sobie ze stresem, który towarzyszy takim sytuacjom.

5. Poprawa komunikacji interpersonalnej - uczeń jest otwarty na kontakty interpersonalne.

6. Motywowanie do podejmowania zadań o różnych stopniach trudności – uczeń stara

się rozwiązywać również zadania o wyższym stopniu trudności , nie wycofuje się bez podjęcia próby ich rozwiązania.

7. Kształtowanie umiejętności pracy w grupie – uczeń zna i przestrzega zasady i normy obowiązujące w pracy zespołowej.

8. Minimalizowanie napięć emocjonalnych i wzmacnianie koncentracji uwagi – uczeń zna

i stosuje podstawowe techniki koncentracji uwagi.

9. Budowanie wzmocnień pozytywnych - podnoszenie samooceny dziecka – uczeń zna swoją wartość, swoje umiejętności, zdolności i zainteresowania.

10. Usprawnianie funkcji percepcyjno – motorycznych analizatora wzrokowego, analizatora słuchowego, motoryki małej i dużej oraz koordynacji wzrokowo – ruchowej.

11. Wypracowanie nawyku poprawnego pisania – uczeń pracuje nad starannością, poprawnością ortograficzna i graficzną pisma.

12. Wypracowanie nawyku poprawnego czytania – uczeń skupia uwagę na czytanym tekście i czyta ze zrozumieniem.

13. Wdrażanie do autokorekty – uczeń widzi potrzebę kontroli i poprawy błędów, wytwarzanie nawyku pracy ze słownikiem ortograficznym.

14. Wdrażanie do samodzielnej pracy – uczeń dostrzegę potrzeb permanentnej pracy, która zapewnia efekty.

15. Wyrobienie właściwej motywacji do nauki.

16. Podejmowane działania dotyczące sposobu współpracy z rodzicami i innymi nauczycielami.

Diagnoza Zespołu Aspergera


 

Diagnoza pedagogiczna- to logiczny wniosek wieńczący serię badań zmierzających

do określenia poziomu rozwoju określonych funkcji, zrozumienia zachowania określonej osoby, funkcjonowania grupy lub sytuacji jakiegoś przedsięwzięcia.

Ważną rolę w podjęciu terapii pedagogicznej jest postawienie diagnozy Zespołu Aspergera. Zazwyczaj pierwszymi osobami, które zauważają iż dziecko rozwija się nieprawidłowo są rodzice, lekarze ale i nauczyciele. Jeśli nauczyciel widzi, że zaburzona jest sfera kontaktów koleżeńskich; ma problem z komunikacją słowną ale i pozawerbalną; trudność sprawia mu z koordynacja ruchowa, nie tylko w sferze pisania, ale i poruszania się; jest nadwrażliwe na niektóre bodźce sensoryczne (np. słuchowe, dotykowe, smakowe, wzrokowe), powinien powiadomić rodziców i opisać konkretne zachowania.

Według J. Błeszyńskiego najbardziej rozpowszechnione są ogólne i szczegółowe kryteria diagnostyczne Gillbergów, pozwalające na wczesne zakwalifikowanie występujących objawów oraz ich analizę.


 


 

Diagnostyczne kryteria dla Zespołu Aspergera według:Gillberg, Gillberg (1989r.)

Do ogólnych kryteriów diagnostycznych należą:

  1. Niedostosowanie społeczne (do skrajnego egocentryzmu).

  2. Wąski zakres zainteresowań.

  3. Powtarzający się, stereotypowy układ codziennych zajęć, zadań.

  4. Prawidłowo rozwijająca się mowa, z występującymi licznymi osobliwościami

    na poziomie języka.

  5. Zaburzenia w komunikacji niewerbalnej.

Szczegółowe kryteria diagnostyczne to:

  1. Niedostosowanie społeczne (do skrajnego egocentryzmu)- powinny wystąpić dwie cechy z poniższych:

    - niezdolność do nawiązania interakcji z rówieśnikami,

    - brak zainteresowania kontaktami z rówieśnikami,

    - niemożność rozumienia informacji społecznych,

    - nieakceptowane społecznie i emocjonalnie zachowania.

  2. Wąski zakres zainteresowań- powinna wystąpić jedna cecha z poniższych:

    - brak podejmowania działań z repertuaru,

    - powtarzające się zaangażowanie w jedną aktywność,

    - występują zachowania naśladowcze, które nie są jednak określane jako celowe.

  3. Powtarzający się, stereotypowy układ codziennych zadań, zajęć- powinien występować jeden z nich:

    - narzucony sobie jednak dotyczący różnych aspektów życia,

    - narzucony innym osobom.

  4. Prawidłowo rozwijająca się mowa, z występującymi licznymi osobliwościami

    na poziomie języka- powinny występować trzy cechy z poniższych:

    - opóźniony rozwój mowy,

    -prawidłowy rozwój mowy na poziomie powierzchniowym, ekspresji języka,

    - formalny, pedantyczny język,

    - odmienność mowy i fonacja,

    -trudność w rozumieniu przekazu, dosłowność rozumienia przekazów abstrakcyjnych, przenośni.

  5. Zaburzenie w komunikacji niewerbalnej- powinna występować jedna cecha

    z poniższych:

    - ograniczona gestykulacja,

    - niezręczna lub niezdarna postawa ciała,

    - ograniczona mimika, twarz często określana jako "maska",

    - nieprawidłowa, nieadekwatna ekspresji przekazu,

    - osobliwe, zimne spojrzenie.

  6. Niezgrabne ruchy, szczególnie dotyczące motoryki małej.

  7. Niskie wyniki w badaniach przesiewowych neurorozwojowych.

Inną techniką diagnostyczną pomocną w opisaniu i klasyfikacji zespołu jest tzw. "Australijska Skala dla Zespołu Aspergera", dzięki której można określić cechy społeczne, emocjonalne...

Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !