Strony statyczne

Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !

Praca z dzieckiem labilnym emocjonalnie

Data dodania: 2016-08-22 13:35:08

Labilność emocjonalna to łatwość przechodzenia z jednego stanu emocjonalnego w drugi, błyskawiczna zmiana radości na wściekłość lub smutku na ekstazę. Wiąże się z nią chwiejność emocjonalna, łatwe przechodzenie do stanów skrajnych emocjonalnie, szybkie i częste zmiany emocji. Osoba przejawiająca labilność emocjonalną nieadekwatnie reaguje na bodźce. Mogą u niej występować stany lękowe, drażliwość, a także nagłe wybuchy gniewu lub płaczu.

„W jednej chwili jestem taka szczęśliwa, a zaraz potem chce mi się płakać” – mówi niespełna jedenastoletnia Natalka. „Ciągle mi się zmienia i nie wiem, dlaczego”. Dziewczynka jest zwykłą, wczesną nastolatką. Może nieco bardziej świadomą siebie, swoich przeżyć. Czasem jednak dopada ją taki stan. Dobrze dla niej, że potrafi go identyfikować oraz może komuś o nim powiedzieć.

„Dojrzewasz” – tłumaczę dziewczynce. „Dlatego masz tyle różnych emocji na raz i tak szybko się zmieniają. Zaczynają się produkować w twoim organizmie hormony, które odpowiadają za dojrzewanie i tę huśtawkę emocjonalną. Niedługo wyrosną ci piersi”.

„To hormony” – słyszę, jak dziewczynka tłumaczy swoim koleżankom. „Dlatego jest ci smutno, choć dostałaś piątkę. I dlatego raz lubisz Zosię, a raz jej nie znosisz”.

„Kiedyś dzieci były spokojniejsze, mniej pobudzone” – mówi do mnie znajoma nauczycielka z podstawówki. „Pewnie dlatego, że nie było tych wszystkich gier i komputerów…”

Dlaczego labilność emocjonalna staje się coraz większym problemem w szkołach?

 Wzmożona labilność emocjonalna jest naturalnym etapem w rozwoju dziecka. Oznacza to, że są okresy w życiu dziecka, kiedy – niezależnie od zewnętrznych okoliczności, sytuacji rodzinnej i szkolnej, jego prywatnej konstrukcji osobowościowej i temperamentalnej itp. dziecko staje się bardziej pobudliwe. U niektórych dzieci ten okres jest zaakcentowany mocniej, u innych słabiej, prawie bezobjawowo. Jeśli jednak dochodzą niekorzystne czynniki zewnętrze (związane z sytuacją) lub wewnętrzne (związane z samym dzieckiem), nasilenie chwiejności emocjonalnej może być znaczne.

 

Rozwojowo, największe nasilenie labilności ma miejsce w dwóch momentach życia dziecka: u dzieci w wieku przedszkolnym (przede wszystkim w 2. i 6. roku życia) oraz w okresie dorastania.

 

Co ten fakt oznacza dla pedagoga?

W szkołach problem niestabilności emocjonalnej może narastać, na co składają się dwa czynniki:

- obniżenie wieku rozpoczynania edukacji szkolnej,

- przyśpieszenie procesu dojrzewania u dzieci.

 Do szkół trafiają obecnie sześciolatki, a także dzieci młodsze, czyli dzieci z definicji labilne rozwojowo. Decyzje o posłaniu dzieci do szkoły podejmowali rodzice, a ci często kierowali się poziomem dojrzałości intelektualnej oraz poziomem rozwoju poznawczego dziecka. Niestety, czasem również diagnozujący gotowość szkolną psycholodzy większą wagę przypisują dojrzałości intelektualnej niż emocjonalnej.

Dodatkowo, dzieci osiągające lepsze wyniki w testach inteligencji (dzieci zdolne) bardzo często charakteryzuje nieharmonijność rozwoju – mają nieco opóźniony rozwój emocjonalno-społeczny. Czyli zdolny siedmiolatek intelektualnie będzie funkcjonował na poziomie ośmio-, może nawet dziewięciolatka, a jego rozwój emocjonalny będzie odpowiadał rozwojowi sześciolatka. Ta rozbieżność musi skutkować labilnością emocjonalną. 

Dodatkowo, wszelkie zmiany nasilają rozwojową chwiejność emocjonalną – a początek szkoły jest trudnym emocjonalnie dla dziecka czasem.

Obniża się też wiek dojrzewania. Seksuolog Wiesław Sokoluk podaje, że wiek rozwojowy pierwszej miesiączki u dziewczynki to 8 lat, czyli pojawianie się miesiączki w II klasie nie jest (choć czasem bywa) zaburzeniem, a prawidłowością rozwojową. Jak wiadomo, żeby miesiączka się pojawiła, musi wpierw uruchomić się w organizmie produkcja hormonów płciowych. Oznacza to, że oznaki dojrzewania (a co za tym idzie, związana z nimi labilność emocjonalna) pojawiać się mogą już w nauczaniu początkowym.

 Norma a patologia

 Aby móc adekwatnie reagować, warto wiedzieć, co jest rozwojowe, a co może świadczyć o zaburzeniu rozwoju emocjonalnego dziecka.

Dziecko sześcioletnie charakteryzuje silna labilność uczuciowa, jego emocje są niestabilne i szybko zmieniają się. Przeciętny sześciolatek jest egocentryczny, często ma problemy z zaakceptowaniem porażki. Bywa, że zachowuje się agresywnie, buntuje, jest drażliwy i przeczulony na swoim punkcie. Z drugiej strony – jest raczej przyjacielski, ciekawy świata i rówieśników. Nastroje zmieniają mu się gwałtownie, uczucia są krótkotrwałe, natychmiastowe, często nieadekwatne do siły bodźca, który je wywołał.

Podobnie jest u dojrzewającego nastolatka, nawet wczesnego nastolatka – doświadcza on całej gamy przeżyć emocjonalnych, często bardzo zróżnicowanych. Szybko i płynnie przechodzi z jednego bieguna emocjonalnego na drugi – czasem bez wyraźnej przyczyny. Od wycofania i depresyjności do wściekłości i gniewu; od euforii do skrajnego przygnębienia. Ta zmienność nastroju w tym wieku jest silnie związana z walką o wolność i niezależność – wartościami postrzeganymi w tym wieku jako kluczowe – oraz z próbą określenia siebie. Dziecko jest szczęśliwe, kiedy wszystko idzie po jego myśli i otrzymuje od nauczyciela tyle wolności i możliwości decydowania, ile sądzi, że potrzebuje. Na ograniczenia reaguje wściekłością i buntem. Na wiele rzeczy chciałby mieć wpływ, a nie wszystko się udaje. Nastolatek nie kontroluje swoich emocji – są za silne – i często daje im upust: potrafi wykrzykiwać oskarżenia pod adresem nauczyciela. Charakterystyczną cechą tego wieku jest nerwowość i egzaltacja (u obu płci), szybkie podejmowanie decyzji i kompletne ignorowanie skutków zachowań. Dodatkowo, dziecko przeżywa silne lęki (głównie boi się ośmieszenia, ale też konkretnych zagrożeń, typu wojna, pożar itp.), których się wstydzi, więc je ukrywa.

Chwiejność emocjonalna i huśtawka nastrojów – od bierności i wycofania, do agresywnej negacji norm – to typowe objawy dojrzewania.

Jak odróżnić charakterystyczne, rozwojowe zachowania związane z labilnością (czy to u sześciolatka, czy nastolatka) od zachowań patologicznych? Kiedy nauczyciel sam może pracować z dzieckiem, a kiedy powinien szukać pomocy specjalisty (psychologa, terapeuty, lekarza)? W skrócie – co powinno niepokoić?

 

1. Dłuższe pozostawanie dziecka w jednym stanie emocjonalnym (niezależnie z którego krańca) – czyli przedłużający się smutek lub przedłużające się nadmierne pobudzenia, także o charakterze pozytywnym (dziecko jest rozradowane „bez przerwy”).

2. Zbyt silna labilność + kompletna niemożność identyfikacji bodźca powodującego zmianę – dziecko przechodzi od jednego nastroju w drugi co kilka, kilkanaście minut, mimo że sytuacja zewnętrzna jest pozornie stabilna (odnosi się wrażenie, że za reakcję dziecka odpowiada coś, co dzieje się wewnątrz niego).

3. Trudność w wychodzeniu z krańcowych stanów emocjonalnych, nawet przy pomocy dorosłego; zbytnie przedłużanie się skrajnych emocji.

4. Alienowanie się z życia klasy, brak kontaktów z innymi dziećmi.

5. Nagłe pojawienie się labilności w okresie „nierozwojowym”, szczególnie połączone z innymi niepokojącymi sygnałami.

6. Informacje od dziecka, że jest zmęczone tym, co się z nim dzieje, nie rozumie tego, nie potrafi sobie poradzić, prośby o pomoc, poczucie „bycia dziwnym”.

 

Co skutkuje w kontakcie z labilnym dzieckiem, a co na pewno nie?

 Nie ma uniwersalnych metod, które zawsze i w każdej sytuacji gwarantują nauczycielowi uporanie się z napięciem dziecka. Zastosowanie się do poniższych wskazówek powinno jednak pomóc opanować sytuację w przypadku nagłego kryzysu emocjonalnego u dziecka.  

1. Postawa SOS (spokój – opanowanie – sympatia)

Twoje emocje nakręcają dziecko.

Dziecko labilne emocjonalnie jest trochę jak niemowlak, który nie opanował jeszcze kontroli nad kończynami: jego rączki i...

Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !