Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !

Czytanie powieści przez uczniów szkół średnich

Data dodania: 2009-05-23 18:34:08
Autor: Klaudia Sołoduch

Napisana przeze mnie rozprawa doktorska nosi tytuł «Badania sprawności odbioru utworów literackich przez uczniów szkół średnich».

Przeprowadzone przeze mnie badanie miało na celu określenie poziomu sprawności językowej uczniów w roli nadawców i odbiorców tekstów (zwłaszcza umiejętności skutecznego czytania powieści), a także zdiagnozowanie ich sprawności i dyscypliny myślenia. Pisząc pracę, posługiwałam się metodami badań i opisu językoznawstwa stosowanego. Badania empiryczne polegały na zorganizowaniu prac klasowych, podczas których uczniowie pisali wypracowania sprawdzające znajomość i zrozumienie powieści omówionych wcześniej na lekcjach. Uczniowie mieli do wyboru kilka tematów dotyczących jednej z trzech następujących powieści: "Dżumy" A. Camusa, "Przedwiośnia" S. Żeromskiego i "Granicy" Z. Nałkowskiej. Przy doborze powieści kierowałam się ich walorami artystycznymi, ale przede wszystkim walorami poznawczymi i wychowawczymi. Zawarta w nich wiedza pozwala uczniom lepiej zrozumieć innych ludzi i siebie, a także poznać wartości decydującym o godnym życiu. Podstawą badania odbioru tych powieści przez uczniów jest lingwistyczna teoria nauki czytania stworzona przez prof. R. Pawłowską. Zgodnie z tą koncepcją czytanie jest operacją składową aktu mowy. Na czynności odbiorcze składają się następujące operacje: recepcja wzrokowa, rozpoznawanie znaków językowych w ich materialnej postaci przez porównywanie z wzorcami zapamiętanymi w ośrodkach mowy; identyfikacja znaczeń ,czyli odniesienie znaków językowych do oznaczonych przez nie rzeczywistości też poprzez pamięć skojarzeń, znaków ze znaczeniem; uświadomienie funkcji tekstu i intencji nadawcy zakodowanych w tekście; weryfikacja znaczeń w kontekście.

Czytanie zatem to proces, wielopiętrowa struktura neurofizjologiczna i lingwistyczna. Rozumienie w ujęciu lingwistycznej teorii nauki czytania również uznawane jest za złożony proces, który polega na nieustannym wnioskowaniu o znaczeniu struktur z bardzo wielu przesłanek, jest więc czynnością wielorakiego przekształcenia zdań, pobierania i tworzenia informacji, odnoszenia znaków do odwzorowywanych przez nie rzeczywistości, do intencji nadawcy. Jest to także wyobrażanie sobie świata przedstawionego w utworze literackim. Konkretyzacja tego świata wymaga uzupełniania miejsc niedookreślonych w utworze poprzez wykorzystanie własnych doświadczeń. Do rozumienia dochodzi się poprzez różnorodne działania poprzez wielokrotne i rozmaite przetwarzanie tekstu z zachowaniem synonimiczności. To przetwarzanie powinno być strukturalne i funkcjonalne. Powinno dotyczyć wszystkich poziomów danego tekstu. Najbardziej charakterystyczne dla rozumienia tekstu jest zjawisko równoważności semantycznej. Umiejętność wyrażenia tego samego znaczenia różnymi strukturami językowymi jest dowodem ich rozumienia, odniesienia do tej samej rzeczywistości. Dlatego w celu ustalenia poziomu sprawności rozumienia i odbioru utworów literackich przez uczniów wykorzystałam metodę przetwarzania jednego tekstu przez drugi z dążeniem do zachowania ich równoważności semantycznej. Mowa tu o trzech równoważnych tekstach: utworze literackim i dwóch jego przetworzeniach. Pierwszego przetworzenia dokonałam ja sama, tworząc modele wypracowań dotyczących jednej z trzech powieści: Dżumy" A. Camusa, "Przedwiośnia" S. Żeromskiego i "Granicy" Z. Nałkowskiej. Modele prac zawierają analizę utworów literackich na różnych poziomach ich organizacji oraz wynikającą z tej analizy interpretacji. Te wzorcowe wypracowania mają charakter normatywny, zawierają kryteria służące do sprawdzenia tekstów uczniowskich. Są tam wymagane od uczniów informacje o przeczytanej powieści oraz wnioski, które powinien sformułować, by odczytać jej przesłanie. Tworząc modele wypracowań postawiłam się w sytuacji uczniów, wykonałam krok po kroku zadanie z którym potem oni musieli się zmierzyć. Ponadto analizy i interpretacje utworów zawarte w modelach opatrzone są komentarzami dydaktycznymi, ukazującymi, jak należy pracować z uczniami, by nauczyć ich samodzielnego dochodzenia do rozumienia utworu literackiego. Przygotowanie znormalizowanych wzorców wypracowań wymagało ode mnie dokonania wnikliwej analizy i interpretacji wymienionych wcześniej utworów literackich. Drugiego przetworzenia opracowanej wcześniej powieści dokonali uczniowie, pisząc wypracowanie na jeden z wybranych tematów.

Zestawienie i sprawdzenie równoważności obu przetworzeń utworów literackich, dokonanych przeze mnie i przez licealistę, pozwalało określić kompetencje językowe ucznia w roli nadawcy i odbiorcy tekstu. Pamiętałam przy tym, że dzieło sztuki dopuszcza różne estetyczne konkretyzacje "zgodne" z jego uposażeniem, ale jak pisze Ingarden "Jeśli identyczność dzieła ma zostać zachowana, nie wolno przekroczyć granicy dopuszczalnej zmienności poszczególnych wypełnień, wyznaczonych przez ukonkretyzowane momenty"....

Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !