Strony statyczne

Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !

Studium przypadku dziecka z dyslalią — część druga

Data dodania: 2002-08-28 23:53:25

Ćwiczenia oddechowe.

 

Rozpoczynając terapię polecamy rozluźnić mięśnie twarzy, szyi i klatki piersiowej. Z szerokiej gamy ćwiczeń oddechowych wybieramy kilka, na każdych zajęciach różnych. Celem ich jest wyrobienie długiej fazy wydechowej, równomierności siły wydechu, ekonomicznego zużywania powietrza oraz umiejętności synchronizowania pauz oddechowych z treścią wypowiedzi.

Przykłady ćwiczeń:

     

  • dmuchanie świecy,
  •  

     

  • puszczanie baniek mydlanych,
  •  

     

  • gra na flecie,
  •  

     

  • utrzymywanie w stałej pozycji wacika na nitce,
  •  

     

  • dmuchanie papierków, wacików, piórek itp.
  •  

Ćwiczenia oddechowe można łączyć z ruchami rąk i tułowia, co pozwala zwiększyć pojemność płuc oraz zmniejsza monotonię zajęć. Oto kilka przykładów:

     

  • wdech z równoczesnym uniesieniem rąk i wydech z ich powolnym opuszczeniem, ćwiczenie można wykonywać stojąc oraz z pochyleniem tułowie w przód,
  •  

     

  • z dłońmi na karku, przy wdechu przesunąć łokcie silnie do tyłu, zaś przy wydechu wykonanie ruchu powrotnego, aż do zetknięcia się łokci,
  •  

     

  • z klęku z dłońmi opartymi na podłodze, przy wdechu unieść głowę aż do spojrzenia w sufit, z powrotem opuszczenie jej jak najniżej.
  •  

 

Ćwiczenia sprawności motorycznej narządów mowy

 

Celem tej grupy ćwiczeń jest przygotowanie artykulatorów do wykonywania bardziej skomplikowanych ćwiczeń oraz zwiększenie ich ogólnej sprawności motorycznej.

Kolejno prowadzimy ćwiczenia podnoszące sprawność języka, warg oraz żuchwy. Zasób ćwiczeń jest tu bardzo duży i zależy wyłącznie od inwencji terapeuty oraz samego dziecka. Obok ruchów wykonywanych przez samo dziecko logopedzi stosują również masaże niektórych narządów artykulacyjnych, zwłaszcza czubka języka czy wędzidełka. Odbywa się to przy pomocy szpatułki lub też specjalnych wibratorków, jednak w przypadku Sławka nie jest to konieczne.

Poniżej przedstawiono przykładowe ćwiczenia motoryki narządów mowy, które nie wymagają szczególnych pomocy, mogą być z łatwością przeprowadzone w każdych warunkach, a stosowane regularnie bardzo usprawniają proces terapii logopedycznej.

 

tabela 3. Przykładowe ćwiczenia sprawności motorycznej narządów mowy

język

wargi

żuchwa

* kierowanie języka w różne strony

* oblizywanie warg

* wysuwanie języka jak najdalej i cofanie go w głąb jamy ustnej

* podnoszenie języka do dziąseł

* liczenie językiem górnych i dolnych zębów

* dotykanie językiem do nosa i brody

* wypychanie językiem policzków

* kląskanie

* mlaskanie

* robienie “rulonika”

* robienie “miseczki” z języka

* zlizywanie miodu z talerzyka

* rozciąganie i zaokrąglanie warg

* mocne zaciskanie warg

* nakładanie jednej na drugą

* wibracje warg – “motorek”

* cmokanie

* gwizdanie

* ruszanie zamkniętymi ustami

* ssanie warg

* wciąganie warg w głąb ust

* rozciąganie warg aż do uwido- cznienia się zębów

* hiperpoprawne wymawianie połączeń samogłoskowych

* utrzymanie ołówka między wargami

* otwieranie ust najszerzej jak można

* naprzemienne otwieranie i za- mykanie ust w różnym tempie

* ruchy żuchwą w każdym kierunku

* żucie gumy

* podsuwanie dolnej wargi pod górne zęby

* chwytanie dolnymi zębami górnej wargi

 

Ćwiczenia usprawniające pracę artykulatorów i oddychania w trakcie mówienia prowadzić możemy również w formie zabawowej. Może być to na przykład dmuchanie łódek w naczyniu z wodą, wciąganie do ust cukierka zawieszonego swobodnie na nici lub przedłużanie tak długo jak to możliwe artykulacji samogłosek i spółgłosek szczelinowych. Możliwości w tym zakresie są ogromne, zaś najlepsze efekty dziecko osiąga w rywalizacji z kolegami.

Celem ćwiczeń motoryki jest także nauczenie dziecka czucia ułożenia narządów artykulacyjnych, dlatego każde polecenie musi być nie tylko pokazane przez logopedę, ale także omówione i szczegółowo umiejscowione w obrębie narządów artykulacyjnych dziecka. Zestaw ćwiczeń usprawniających motorykę narządów mowy znaleźć można w pracy J. Kani [1982, s. 279].

 

Ćwiczenia słuchu fonemowego i fonetycznego oraz analizy i syntezy głoskowej

 

W przypadku Sławka jest to bardzo ważna grupa ćwiczeń. Pomimo, iż potrafi on prawidłowo różnicować cechy dystynktywne fonemów – co wykazał test I. Styczek – chłopiec ma duże kłopoty z rozpoznawaniem głosek w ramach danej ich klasy, czyli z słuchem fonetycznym. Jednocześnie wynik Logopedycznego Testu Przesiewowego wskazuje na trudności dziecka w zakresie syntezy i analizy głoskowej. Ćwiczenia w tym zakresie są bardzo podobne, stąd w pracy omawiane są łącznie.

I. Ćwiczenia słuchu fonologicznego z pomocą paronimów.

– wykorzystujemy tutaj kwestionariusze obrazkowe I. Styczek, G. Demel czy B. Rocławskiego. Zadaniem badanego jest wskazanie nazwanego przez terapeutę obrazka.

II. Ćwiczenia słuchu fonetycznego

* rozpoznawanie linii intonacyjnej zdań oznajmujących i pytających

ZDANIA:

Janek odrabia lekcje

Mama idzie do pracy

Jutro jest niedziela itp.

– zadaniem dziecka jest wskazanie odpowiedniego znaku interpunkcyjnego ? .

 

* rozpoznawanie czasu trwania i wysokości tonu głoski:

– doskonalimy reakcje dziecka na czas trwania głosek, polecając wskazać klocek z literą, która brzmi dłużej:

– podobnie postępujemy ćwicząc rozpoznawanie przez dziecko wysokości tonu wypowiadanej głoski; dziecko ma za zadanie wysunąć w przód klocek z literką, którą wypowiadamy wyższym tonem, np.:

* kształtowanie słuchu fonetycznego

– zapoznajemy dziecko z poszczególnymi wariantami głosek, jakie będziemy realizować z poleceniem, by wskazało prawidłowy sposób wymowy. Rozpoczynamy od wyraźnych różnic artykulacyjnych, np. właściwego oraz języczkowego “r”. W przypadku Sławka ćwiczymy najpierw szereg syczący, potem szumiący, a na końcu uczymy rozróżniania głosek obu szeregów:

Możemy poprosić dziecko by odwróciło klocek, gdy usłyszy różne dźwięki, lub też wskazało odpowiedni klocek, gdy zna już różne warianty realizacyjne głoski; np.


Po utrwaleniu głosek w obrębie poszczególnych szeregów, podajemy Sławkowi na przemian dobre i wadliwe realizacje z zakresu obydwu z nich.

Bardzo dużą rolę w ćwiczeniach słuchu fonetycznego odgrywa recytacja wierszy i krótkich tekstów. Konieczna jest tu zarówno ocena słuchowa wypowiedzi innych osób, jak i recytacja przez samego Sławka. Można w tym celu posłużyć się wierszykami polecanymi przez program nauczania języka polskiego, który w klasie V proponuje między innymi następujące teksty:

W pamiętniku Zofii Bobrówny

 

Niechaj mię Zośka o wiersze nie prosi,

Bo kiedy Zośka do ojczyzny wróci,

To każdy kwiatek powie wiersze Zosi,

Każda jej gwiazdka piosenkę zanuci.

Nim kwiat przekwitnie, nim gwiazdeczka zleci,

Słuchaj – bo to są najlepsi poeci.

 

Gwiazdy błękitne, kwiateczki czerwone

Będą ci całe poemata składać.

Ja bym to samo powiedział co one,

Bo ja się od nich nauczyłem gadać;

Bo tam, gdzie Ikwy srebrne fale płyną,

Byłem ja niegdyś, jak Zośka, dzieciną.

 

Dzisiaj daleko pojechałem w gości

I dalej mię los nieszczęśliwy goni.

Przywieź mi, Zośko, z tamtych kwiatów woni,

Bo mi zaprawdę odmłodnieć potrzeba.

Wróć mi więc z kraju taką – jakby z nieba.

/J. Słowacki/

 

Ćwiczenia utrwalające szereg głosek dentalizowanych

Artykulacja głosek dentalizowanych polega na zbliżeniu szczęk do siebie, wskutek czego wychodzące powietrze trze o brzegi środkowych siekaczy, a wytwarzany szmer ulega wzmocnieniu. Szereg syczący jest przy tym artykułowany przy zębach, zaś szumiący przy wałeczku dziąsłowym.

W przypadku Sławka mieszane są między sobą głoski “š, ž, č, ǯ oraz “s, z, c, ʒ ‘’. Jeszcze większym problem stanowią deformacje, które stosuje chłopiec. Są to dźwięki pośrednie między “š ” a “ś”, “ž” a “ź”, “č” a “ć” oraz ʒ a ʒ”.

Zadaniem naszym na tym etapie pracy korekcyjnej jest doskonalenie wymowy chłopca w tym zakresie. Uwzględniając wiek chłopca rozpoczniemy od ćwiczeń głosek w izolacji, następnie w połączeniach sylabowych oraz wyrazach i zdaniach.

Sławek potrafi samodzielnie wymówić wszystkie głoski, dlatego zadaniem naszym jest ich utrwalenie i zautomatyzowanie. Rozpoczynamy od pokazania dziecku miejsc artykulacji głosek syczących i szumiących i uczymy ich różnicowania.

Metodą mechaniczną dotykamy szpatułką, zimną łyżeczką itp. czubka języka i wałeczka dziąsłowego (zębów), ucząc chłopca kinestetycznego różnicowania tych miejsc artykulacyjnych. Jako pomoc w tym zakresie może posłużyć tzw. “gniotka”, przy pomocy której łatwiej wytłumaczyć dziecku ułożenie języka.

Następnie możemy przejść do łączenia głosek w sylaby zaczynając od otwartych. W związku ze specyfiką zaburzenia Sławka materiał do ćwiczeń uporządkowano łącząc syczącą z odpowiednią szumiącą.

 

Różnicowanie “s”“š ”

 

Polecamy dziecku odnaleźć wyrazy ukryte w “magicznym kręgu”. Zaznaczamy, że sylaby w małych kółkach mogą łączyć się zarówno z sylabami z górnej i dolnej części dużego kręgu. Jest to polecenie dość trudne, ale uwzględniające wiek i możliwości chłopca.

Następnie przechodzimy do ćwiczeń na całych wyrazach, uwzględniając różne pozycje badanych głosek. Poniżej przedstawiono przykładowy zestaw wyrazów dla głosek “š” i “s”.

tabela 4. Wyrazy zawierające sylaby z “š” i “s”

 


s

š

nagłos

sala, sałata, sanki, samolot, samochód, sandały, sarna, sobota, sok, soda, sople, sowa, ser, seler, sukienka, surowy, suchy, sól, syrop, synek
-----------------------------------------------

stromy, stary, sklep, schody, skakanka, słoma, snopek, spodnie, stół, sweter

 

szafa, szalik, szatnia, szabla, szachy, szopa, szofer, szeroki, szelki, szuflada, szufelka, szyba, szyja, szyny, szynka, szydełko

-----------------------------------------------

szkoła, szkło, szpulka, szpak, sznurek, szmata,

śródgłos

masa, kasa, klasa, pasek, piasek, basen, fasola, osa, kosa, włosy, wąsy

mięso,

---------------------------------------------

laska, maska, masło, list, usta, pasta, miasto, sosna, most

 

kasza, kaszel, maszyna, nosze, kosze, kalosze, koszyk, koszula, kieszeń, wieszak, puszek, groszek

-----------------------------------------------

bursztyn, puszka, broszka, fartuszki, gruszka, szyszka

 

wygłos

las, nos, kłos, pies, lis, sos,

 

– fonetycznie np. nazwy zawodów: piekarz, murarz itp.

 

 

Po etapie ćwiczeń związanych z pojedynczymi słowami możemy przejść do pracy nad połączeniami wyrazowymi. Bogactwo języka polskiego pozwala tutaj niemal dowolnie zestawiać zwroty i wyrażenia. Oto przykładowe frazy:

strome schody szkolna szatnia smaczna kasza

stary stół pluszowy kapelusz stare kalosze

smaczna sałata puszka groszku szklany słoik

spokojny piesek bursztynowa broszka smutny szpak

sypki piasek wasza szkoła słychać szum

 

W kolejnej fazie ćwiczeń przechodzimy do pracy nad zdaniami.

Przykłady:

W szufladzie jest spinka. ...

Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !