Bank scenariuszy

Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !

Nauczyciel z… Pasją — kontekst rozpoznania.

Data dodania: 2012-01-30 11:07:54
Autor: Anna Strońska

Czy obserwowanie rzeczywistości szkolnej może być czymś pasjonującym, czymś
porównywalnym, na przykład z wpatrywaniem się w ,, inny świat'' wyrastający przed nami z okien wystaw sklepów, świat tak piękny i idealny, że ,, od razu'' zaczarowany naszymi oczami,
,, nie w naszym mieście,'' na bliżej nieokreślonej nazwą ulicy?
Motto do niniejszej pracy, zostało zaczerpnięte z książki W, Strykowskiego, J. Strykowskiej
oraz J. Pielachowskiego pt.: ,, Kompetencje nauczyciela szkoły współczesnej'', traktującej
o celowości funkcjonowania współczesnej rzeczywistości szkolnej, a zatem instytucji ,, modnej'',
efektywnej o przyjaznej dla każdego ,, pobłażliwego'' lub nawet- ,, krytycznego'' oka.
Kluczem otwierającym ów ,, inny świat'' jest nauczyciel, świadomy właściwego funkcjonowania systemu edukacyjnego i szkolnego; nadający placówce, w której przebywa i działa — niepowtarzalną wartość- ,, siłą'' własnych cech osobowościowych, kwalifikacji i motywacji.
Niewątpliwie, istnienie nauczających podmiotów szkoły ma charakter celowy i zorganizowany,
przybierający postać procesów, to jest ciągów czynności nauczycieli i uczniów, rozłożonych
w czasie i ukierunkowanych na realizację ,, z góry'' powziętych celów.
 

 

                                     Nauczyciel z... Pasją - kontekst rozpoznania.

 

 

 Anna Strońska

 Nauczyciel SP Mastki                                                                      

 

 

                                                                                                    ,,Szkoła jest tyle warta, ile wart jest nauczyciel.''

 

                                                                                                                                                                              Friedrich  Adolf  Diesterweg

 

 

 

                     Czy obserwowanie rzeczywistości szkolnej może być czymś pasjonującym, czymś

 porównywalnym, na przykład z wpatrywaniem się w ,,inny świat'' wyrastający przed nami z okien wystaw sklepów, świat tak piękny i idealny, że ,,od razu'' zaczarowany naszymi oczami,

 ,,nie w naszym mieście,'' na bliżej nieokreślonej nazwą ulicy?

         Motto do niniejszej pracy, zostało zaczerpnięte z książki W, Strykowskiego, J. Strykowskiej

 oraz J. Pielachowskiego pt.: ,, Kompetencje nauczyciela szkoły współczesnej'' [1], traktującej

 o celowości funkcjonowania współczesnej rzeczywistości szkolnej, a zatem instytucji ,,modnej'',

 efektywnej o przyjaznej dla każdego ,,pobłażliwego'' lub nawet-  ,,krytycznego'' oka.

        Kluczem otwierającym ów ,,inny świat'' jest nauczyciel, świadomy właściwego funkcjonowania systemu edukacyjnego i szkolnego;  nadający placówce, w której przebywa i działa - niepowtarzalną wartość- ,,siłą'' własnych cech osobowościowych, kwalifikacji i motywacji.

       Niewątpliwie, istnienie nauczających podmiotów szkoły ma charakter celowy i zorganizowany,

 przybierający postać procesów, to jest ciągów czynności nauczycieli i uczniów, rozłożonych

 w czasie i ukierunkowanych na realizację ,,z góry'' powziętych celów.

      Celem pracy jest próba określenia (poprzez kontekst podejmowanego zadania dydaktyczno-wychowawczego) intencji, jakie  pełni nauczyciel w rzeczywistości szkolnej i społecznej, roli, jaką powinien podejmować we współczesnym świecie niespójnych zagadnień polityki i oświaty.

     Ponadto, celem pracy jest ukazanie niejako kierunku rozwoju współczesnego procesu kształcenia i wychowania w szkole, rozpoznanie zagadnienia kompetencji, jakie powinien posiadać dobry nauczyciel, to jest nauczyciel ,, z pasjami'' - w odniesieniu do wymagań stawianych przez nieustannie reformowany system oświaty.

 

 

 Co to jest ,,kontekst nauczania''?

 

 

          Jaką skalą czy też definicją opisać dobrego nauczyciela i czy w ogóle istnieje pojęcie dobrego

 pedagoga? Jakimi właściwościami osobowościowymi powinien wykazywać się nauczyciel

 w swojej pracy zawodowej, by móc zyskać zaszczytne miano ,,dobrego'' wykładowcy

i wychowawcy zarazem. Czyż skala jest metodologicznie doskonalsza niż wymienianie cech?

 Z drugiej strony, czy istnieją jakiekolwiek obiektywne, mierzalne i dostatecznie ogólne kryteria

 rozpoznawania umiejętności nauczyciela?

      Wiadomo powszechnie, iż efektywność pracy nauczyciela, jego postępowania wobec uczniów,

 stylu, sposobu nauczania czy jednostkowego odnoszenia się do wychowanka, znacząco koreluje

 z rezultatami uczenia się, z efektami uzyskiwanymi przez uczniów.

      Odpowiedzi na nurtujące, powyższe pytania dostarczają liczne badania, przeprowadzane

 od lat sześćdziesiątych ubiegłego stulecia, w których próbuje się opisać cechy osobowościowe,

 mające wyróżniać sylwetkę dobrego nauczyciela, polegające na kategoryzacji jego zachowań, czyli

 

  podziału na małe, najlepiej dające się obliczyć fragmenty.

   Analizując dokładniej problem, należy przyjrzeć się bliżej składowym procesu,

 w którym nauczyciel pełni funkcję inspiratora i koordynatora działań uczniów, a zatem złożonemu

 kontekstowi nauczania, modyfikującemu wszelkie poczynania wszystkich podmiotów szkoły.

  Na realizację kontekstu nauczania składa się bowiem cała gama kontaktów werbalnych

  i niewerbalnych, panujących w klasie, nazywanych systemami interakcji.

     N. Flanders [2] przedstawił system analizy widzenia sytuacji szkolnych, który to system, z kolei, stał się najbardziej znanym i najczęściej stosowanym opisem kategoryzacji pracy nauczyciela

 i uczniów.

 

 A oto zestaw kategorii:

 

1.   Nauczyciel akceptuje emocje i postawy ucznia.

2.   Nauczyciel nagradza ucznia.

3.   Nauczyciel wykorzystuje pomysły ucznia.

4.   Nauczyciel pyta.

5.   Nauczyciel wykłada.

6.   Nauczyciel daje wskazówki.

7.   Nauczyciel krytykuje.

8.   Uczeń reaguje na pytanie nauczyciela.

9.   Uczeń sam zwraca się do nauczyciela.

10. Cisza.

 

       W latach 60-tych i 70-tych,  badania  nad systemami kategoryzacji zachowań nauczyciela prowadzili: White Lippit, Bob Nuthall oraz J. Church [3], wyróżniające zachowania proste, drobne,

 łatwo zauważalne.

     Zdaniem R. Adamsa i B. Biddle'a [4],  nauczyciel w klasie może być nadawcą, może stanowić cel oddziaływań, być słuchaczem lub też być niezaangażowanym w kontakty werbalne

 i pozawerbalne, panujące w klasie.

    Ważne, aby wypowiedzi nauczyciela miały pedagogiczne znaczenie, a zatem niosły za każdym

 razem pewien ładunek napięcia emocjonalnego (porządkowanie, stymulowanie, odpowiadanie

 i reagowanie).

      Kontekst nauczania jest zbiorem czynności i interakcji rozłożonych w czasie, co oznacza, że nie

 jest aktem jednorodnym. Może mieć różny kształt i przebieg, w zależności od przyjętej koncepcji

 i metody nauczania. Nauczyciel bowiem, realizując proces edukacyjny, wybiera i dostosowywuje

 do wycinka jednostkowej sytuacji klasowej, najbardziej ,,właściwe''  działania, charakterystyczne

 dla określonej koncepcji funkcjonowania człowieka: behawioryzm, kognitywizm lub koncepcję

 humanistyczną (respektując przy tym podstawowe zasady dydaktyczne i działania wychowawcze,

 wyprowadzane z prawidłowości przebiegu procesu nauczania-uczenia się).

     Dobry nauczyciel powinien umiejętnie wiązać ze sobą ogniwa kształcenia i wychowania, albowiem kształcenie wartości jest zarówno celem wychowania, jak i kształcenia. Odpowiedź

na pytanie, czy dobry nauczyciel powinien być dyrektywny, czy też niedyrektywny,czy powinien

 w większości podejmowanych przez niego dziedzin działania zajmować stanowisko

 autokratycznego, czy raczej demokratycznego stylu kierowania, spędzała sen z powiek wielu

 badaczy lat siedemdziesiątych, wśród których prymat wiodły badania Ryansa [5] (dotyczących  nauczania progresywistycznego a tradycyjnego).

     Liczne badania pedagogiczne nad postępowaniem nauczycieli, doprowadziły do wytworzenia się

 

 wspólnego obrazu zachowań, mikrosocjologii oświaty, obrazu kompetencji nauczyciela szkoły

 współczesnej.

 

 

 Kto to jest nauczyciel? Aktor?

 

 

     Zaiste, teoretycy kształcenia i wychowania są zgodni, że w zmieniającej się szkole współczesnej  znaczącą rolę odgrywa nauczyciel. Jednak, gdy próbujemy w kategoriach pojęciowych opisywać dobrego nauczyciela, brniemy w spory definicyjne.

      Według A. Janowskiego [6],  istnieje ścisły związek psychologii społecznej

 z  wychowaniem; wszakże już pozytywistyczne zorientowane badania pedagogiczne nad

 postępowaniem nauczycieli, rozwinęły się pod wpływem psychospołecznych doświadczeń nad

 porozumiewaniem się i podejmowaniem decyzji w zespołach.

    Dzieje się być może dlatego, iż efekty pracy nauczycieli nie są obserwowalnymi, natychmiastowymi zmianami, lecz stanowią często długotrwałe skutki, uzyskiwane przez uczniów.

 Istnieją pewne swoiste doświadczenia, formułujące nauczyciela (klasa, społeczność, wiek, płeć)

 oraz ucznia (klasa społeczna, wiek, płeć). Do właściwości nauczyciela, czyli jego predyspozycji

 w skuteczności transmitowania wiedzy należą: umiejętność nauczania, inteligencja, motywacja, cechy osobowości. Z kolei, cechami ucznia w omawianym zakresie są: jego zdolności, wiedza, postawy.

    Natychmiastowe skutki pracy wychowanka to: przyrost wiedzy, poprawa postawy, wzrost

 umiejętności, zaś efekt długoterminowych zmagań podopiecznych z sytuacją edukacyjną

 przejawia się w uzyskaniu przez wychowanka wartościowej wiedzy, a zatem ukształtowania

 się jego osobowości.

    Można zaryzykować stwierdzeniem, iż niezwykle trudno rozpoznać dobrego nauczyciela, gdyż,

 nawet chcąc być obiektywnym, narzucamy każdorazowo własne sądy, choćby przez dobór tematów, swoistą reprezentację rzeczywistości, itp.

    Można by również powiedzieć, iż stawiając w centrum uwagi to, co daje się łatwo zmierzyć i policzyć, pomija się wiele spraw ważnych dla człowieka- może najważniejszych, bo mamy tu do czynienia z próbą uporządkowania rzeczywistości, zanim poznamy intrygujące o niej szczegóły.

  Niewątpliwie, samo pojęcie klasy, jako miejsca interakcji: nauczyciel-uczeń, może okazać się symboliczne. Albowiem, to ludzie są konstruktorami własnych działań i znaczeń; dodajmy- żyjący w świecie  fizycznym.

    Jednakże, przedmioty należące do niego mają dla istot ludzkich rozmaite znaczenia. Stanowią więc symbole, które przynoszą pewne znaczenie, zależne od człowieka.

     Można paradoksalnie powiedzieć, ze jednostka ,,nie widzi tego, co widzi,''  lecz, wbrew biologicznemu uzasadnieniu- widzi ona  to, co pomyśli, to, co sobie wyobrazi (kognitywna koncepcja poznawania zjawisk rzeczywistości).

    Nadaje bowiem znaczenie obserwowanej rzeczywistości, dlatego też to, co widzi,wpływa na jej późniejsze postępowanie. Człowiek posiada własną perspektywę widzenia świata...

 Przemieszcza się on,  wraz z otaczającą go rzeczywistością w kulturze, która jest zespołem

 symboli (przedmiotami, innymi ludźmi).

    Zdaniem Woods [7], nadanie lub akceptacja znaczenia takiego, jakie przypisują inni, uzależniona jest od wolnej woli człowieka.

   Jak, zatem zrozumieć wiarę, że jesteśmy  autorami własnych czynów? W myśl Szekspirowskiej

 koncepcji, iż życie ludzkie jest teatrem a ludzie to – aktorzy, gracze... ?

    Zdecydowanie łatwiej, niewątpliwie, parafrazując słowa Szekspira, odnieść się do określenia klasy szkolnej jako sceny teatru, której kulisami są inni uczniowie, rodzice, nauczyciele oraz, której

 

 choreografię stanowią pokój nauczycielski, korytarz, szatnia, ubikacja.

    Najważniejszym aktorem jest nauczyciel, aktorami zaś- uczniowie, którzy, podobnie jak

 w teatrze, odgrywają role, być może bardziej dramatyczne niż sam nauczyciel (i, którzy wyraźnie deklarują, jakim wartościom sprzyjają).

    Klasa szkolna ,,żyje,'' posiada niejako dobrze wyczuwalne tętno, wychowankowie albo odnoszą

 w niej zwycięstwa albo ponoszą klęski. Owo porównanie klasy do teatru może stanowić

 prawidłowość na temat symbolicznego wymiaru klasy szkolnej, jako miejsca akcji, miejsca kumulowania się spraw oświaty, nadzoru pedagogicznego oraz emocji dziecka.

    Ponadto, owa metafora skłania do myślenia, refleksji, poszukiwań- nierzadko- nowych dróg.

 To wszystko bowiem, co nauczyciel i uczeń myślą, czują, pokazują werbalnie, bądź niewerbalnie,

 to jak patrzą, jak mówią, kwalifikuje się często jako temat nowatorskich, inspirujących

 i …,,mądrych'' książek metodologicznych. To nierzadko,  najpiękniej odegrany dramat życia, model nie wykraczający poza  uogólnienia własnych doświadczeń, bez pretensji do rutyny, małostkowości  i ...miałkości....

     I słusznie, bo inspirująca rola życia jest...

Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !