Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !

Ścieżka przyrodnicza w miejscowości Kryłów. Nadbużański Obszar Chronionego Krajobrazu «Błonia Nadbużańskie»

Data dodania: 2011-08-25 07:07:48
Autor: Marta Krupa

Ścieżka przyrodnicza po miejscowości Kryłów jest doskonałym miejscem wycieczki przyrodniczej, którą można przeprowadzić na całej trasie w ciągu 3 godzin lub można przeprowadzić odrębne lekcje na poszczególnych przystankach w zależności od pory roku i etapu realizacji programu nauczania.
Przedstawiam propozycję scenariusza 3 godzinnej wycieczki terenowej obejmującej całą trasę ścieżki przyrodniczej oraz propozycje zadań do karty pracy uczniów.

Realizacja zadań z poniższej propozycji jest uzależniona od indywidualnych potrzeb edukacyjnych danej klasy, co jest ściśle związane z etapem realizacji podstawy programowej i porą roku. Dlatego też proponuję wybranie adekwatnych do potrzeb zadań z poniższej karty pracy.

Ścieżka przyrodnicza w miejscowości Kryłów.

Nadbużański Obszar Chronionego Krajobrazu „Błonia Nadbużańskie”

Przewodnik i trasa ścieżki zostały opracowane na potrzeby edukacyjne w ZS nr 3 im. T. Kościuszki w Hrubieszowie.

Autor: Marta Krupa

Czerwiec 2011.

 

Spis treści

Wstęp............................................................................................................................................ 1

Lokalizacja miejscowości Kryłów........................................................................................................ 2

Charakterystyka środowiska przyrodniczego...................................................................................... 3

Ścieżka przyrodnicza - „Kryłów moja miejscowość"............................................................................. 5

Przystanek 1. Teren szkoły............................................................................................................ 6

Gniazdo bociana białego.................................................................................................................... 6

Życie w martwym drzewie................................................................................................................ 7

Przystanek 2. Działalność „inżynieryjna bobrów".......................................................................... 8

Przystanek 3. Wyspa na Bugu..................................................................................................... 10

Koryto rzeki.................................................................................................................................. 10

Ruiny zamku (roślinność ruderalna).................................................................................................. 11

Przystanek 4. Drzewostan............................................................................................................ 12

Jemioła........................................................................................................................................ 13

Przystanek 5. Łąka...................................................................................................................... 13

Zajęcia terenowe........................................................................................................................... 14

Scenariusz wycieczki..................................................................................................................... 15

Literatura..................................................................................................................................... 19

 

Wstęp

Zajęcia terenowe są formą pracy, która spotyka się ze szczególnym zainteresowaniem wśród uczniów i nauczycieli.

„Organizacja nauczania i uczenia biologii zawiera ważne aspekty wychowawcze, ukierunkowane na aktywność młodzieży, tak, aby wdrażała się do rozumnego, skutecznego i etycznego działania.”(MEN.1998).

Podstawą nauczania biologii jest obserwacja natury i bezpośredni kontakt z otoczeniem przyrodniczym. Dzięki temu uczeń poznaje rośliny i zwierzęta oraz ich wzajemne współdziałanie. Zaznajamia się z chronionymi gatunkami, rozpoznaje uszkodzenia antropopresję w otoczeniu. Rozwija spostrzegawczość, zdolność koncentracji uwagi na istotnych cechach budowy, procesach, zjawiskach życiowych roślin i zwierząt.

Celem niniejszej pracy jest zaproponowanie trasy ścieżki przyrodniczej oraz zadań obserwacyjnych i badawczych możliwych do realizacji na danej ścieżce edukacyjnej w ramach nauczania biologii w szkole ponadgimnazjalnej.
Proponowana ścieżka biegnie wokół szkoły podstawowej w miejscowości Kryłów.
Trasa liczy 2,5 km., składa się z pięciu odcinków, na których różnorodność form i obiektów daje możliwość realizacji wielu zagadnień programowych na poziomie podstawowym i rozszerzonym oraz umożliwia korelację międzyprzedmiotową.

ZAŁĄCZNIK. 1. LOKALIZACJA MIEJSCOWOŚCI KRYŁÓW

Charakterystyka środowiska przyrodniczego

Teren, na którym położona jest miejscowość Kryłów leży na południowym skraju Kotliny Hrubieszowskiej.

Kotlina Hrubieszowska - mezoregion Wyżyny Zachodniowołyńskiej powstała w strefie mało odpornych margli kredowych i stanowi wschodnie przedłużenie Padołu Zamojskiego. Kotlinę przecinają w poprzek Bug i Huczwa, wpadająca do niego poniżej Hrubieszowa (J. Kondracki 1988).

Kryłów leży na SO^l1 N szerokości geograficznej i 24°03IE długości geograficznej. Różnica czasu słonecznego między daną miejscowością a Londynem wynosi: 1 godzinę i 36 minut. Wysokość słońca w dniach równonocy wiosennej i jesiennej to 39°4I, natomiast 21 czerwca: 63°, a 22 grudnia wartość ta wynosi 16°.

Kryłów leży na wysokości 190 m. n.p.m., natomiast rzeka Bug na wysokości 179 m. n.p.m., dzięki temu możemy tu obserwować rozległą dolinę otoczoną ponad lOm skarpami (fot. 1 i 2).
Bug jest dopływem Wisły i należy do zlewiska morza Bałtyckiego. Rzeka na tym terenie jest granicą państwową, oddziela Polskę od Ukrainy. Jest to jedna z nielicznych już w Europie rzek pierwotnych, niemalże niezagospodarowana i nieuregulowana. Najwyższe stany wód na rzece są w marcu i kwietniu, właśnie wtedy mamy możliwość zaobserwowania zalanej szerokiej doliny Bugu, która odwiedzana jest przez liczne stada przelotnego ptactwa.

Okolice Kryłowa otoczone są powstałymi na lessie czarnoziemami i madami. Czarnoziemy i mady to bardzo żyzne gleby, dające możliwość prowadzenia różnorodnych upraw. W tych okolicach dominują uprawy zbóż i buraków cukrowych.

Na omawianym terenie najzimniejszym miesiącem jest styczeń, a najcieplejszym lipiec, który charakteryzuje się też najwyższą sumą opadów. Średni roczna temperatura powietrza wynosi 7°C, natomiast roczna amplituda temperatur wynosi 23°C.

Obszar ten posiada osobliwy klimat. Dają o sobie znać jego cechy kontynentalne wyrażające się długim trwaniem lata i zimy (sto dni). Słońce świeci tu częściej niż na pozostałym terenie Polski, bowiem liczba dni pogodnych i bezchmurnych wynosi średnio 50 dni (wyjątek Roztocze - liczba dni pogodnych, o 5 dni większa). Zimą nie jest tu rzadkością duży mróz, podobnie jak wysokie temperatury latem.

Warunki klimatyczne, hydrologiczne i żyzność gleb stworzyły istną mozaikę różnorodnych siedlisk, na których występują różnorodne zbiorowiska.

Miejscowość Kryłów znajduje się w strefie chronionego krajobrazu, który został wyznaczony rozporządzeniem nr 2 Wojewody zamojskiego w dniu 20. 01. 1997 r.

Celem powyższego rozporządzenia jest zapewnienie równowagi ekologicznej na obszarze 11970 ha. Interesujący nas obszar obejmuje głównie ekosystemy wodne, szuwarowe, muraw kserotermicznych i doliny Bugu, która jest ostoją cennej flory i fauny zwłaszcza wodno -błotnej.

Nieuregulowane i niezagospodarowane koryto rzeki, meandrująca rzeka i szeroka dolina zachwycają zawsze, o każdej porze roku. Krajobraz jest szczególnie atrakcyjny w pełni lata, kiedy to różnobarwne dywany łąk kontrastują z błękitem nieba i soczystą zielenią nadbużańskich zarośli. Uważny obserwator, nawet w czasie spaceru dostrzeże bogactwo świata roślin i zwierząt. Występują tu piżmaki, a wzdłuż strumieni możemy obserwować ślady działań największego krajowego gryzonia - bobra (ścięte drzewa i zapory).Spotykamy tu także nornika chomika, mysz zaroślową oraz smukłe zwinne gronostaje. Czasem nad doliną Bugu zobaczymy polującego jastrzębia lub niemal zawieszoną w powietrzu w oczekiwaniu na swoją ofiarę - pustułkę. Polną drogą „wieść" nas będzie pliszka siwa, bojąca się o swoje potomstwo, ukryte w zagłębieniu gruntu w pobliżu ścieżki, a z niewielkich zagajników i zarośli ciekawie przyglądać się nam będzie sroka.

Okolice Kryłowa mają duże walory przyrodnicze, które chciałabym przybliżyć uczniom w czasie wycieczki terenowej na ścieżce przyrodniczej. Proponowana ścieżka edukacyjna biegnie wokół szkoły podstawowej w miejscowości Kryłów. Trasa liczy 2.5 km. Składa się z pięciu przystanków, reprezentujących ciekawe i różnorodne obiekty przyrodnicze, które dają szansę realizacji wielu zagadnień programowych w ciekawy sposób.

W celu zwiększenia atrakcyjności przemarszu w czasie prowadzenia obserwacji, a zwłaszcza form o niewielkich rozmiarach, konieczne jest zabranie ze sobą specjalnego sprzętu. Należy, więc zaopatrzyć się w lornetkę i lupę o kilkukrotnym powiększeniu. Bardzo przydatne będą przewodniki, atlasy i klucze, umożliwiające rozpoznanie gatunków obserwowanych roślin i zwierząt. Do sporządzenia notatek z obserwacji w terenie niezbędne będą notatnik i ołówek, natomiast przy udokumentowaniu obserwacji pomocny jest aparat fotograficzny.

ZAŁĄCZNIK. 2. ŚCIEŻKA PRZYRODNICZA.

Przystanek 1. Teren szkoły.

Gniazdo bociana białego.

Bociany to piękne i dostojne ptaki. Ze wszystkich krajów europejskich najbardziej upodobały sobie Polskę i w niej jest ich najwięcej (R. Kucko 2001).

Bocian biały to duży, brodzący, biały ptak z czarnymi lotkami. Ma on długie czerwone nogi i takiż dziób. Jedynie młode mają dziób i nogi czarne. Ciało bociana osiąga długość 80 cm, rozpiętość skrzydeł wynosi 200 cm, skrzydło złożone ma od 56 do 62 cm, natomiast ogon osiąga długość 24 - 26 cm. Ciało bociana waży średnio 3000 - 4000 g (J. Stanek 1976).

Bociany do osiedlenia wybierają miejsca wilgotne, obfitujące w zbiorniki wodne, w których łatwo jest zdobyć podstawowy pokarm - Bezkręgowce, ryby, gryzonie i żaby.

Miejscowość Kryło w leży nad Bugiem, którego nieuregulowane koryto, wijące się niebieską wstęgą rokrocznie zalewa wczesną wiosną łąki szerokiej doliny. Właśnie tu bociany mają idealne warunki do zdobywania pokarmu. Tu możemy zobaczyć te dostojnie kroczące ptaki, które na szerokich rozlewiskach szukają pokarmu.

Pierwotnie bociany gnieździły się w głębokich lasach, na pniach lub grubych konarach starych drzew. Na naszych terenach gdzie bocian jest uważany za symbol szczęścia i „dostawcę dzieci" nabrał przyzwyczajenia do zakładania gniazda na dachach, kominach domów i słupach energetycznych. Niewątpliwie przyczyniło się do tego ustawianie przez ludzi sztucznych podstaw pod gniazda w postaci np. starych kół od wozów.

W miejscowości Kryło w znajduje się wiele gniazd bocianów. Tylko wzdłuż głównej ulicy wsi długości 2km. Znajduje się ich 11. Jedno z nich możemy obserwować tuż przy budynku szkoły. Jest ono dobrze widoczne i daje możliwość dokładnych obserwacji samego gniazda jak i jego mieszkańców (fot. 3).

Na przełomie III i IV z zimowiska powraca najpierw samiec, który zajmuje stare gniazdo i broni go przed intruzami, staczając niekiedy krwawe walki. Po powrocie samicy bociany odprawiają ceremoniał powitalny., którego głównym składnikiem jest klekotanie. Klekocząc dziobem bocian najpierw unosi głowę do góry następnie zarzuca ją na plecy, aby w końcu wyciągnąć ją daleko przed siebie. Jest to bardzo widowiskowy pokaz. W kolejnych dniach para wspólnie nadbudowuje stare gniazdo, z którego po wielu latach powstanie nawet kilkuset kilogramowa wieża - idealne miejsce dla bocianiej rodziny. W naszym gnieździe w czerwcu pojawia się od 3 do 5 jaj, które para wspólnie wysiaduje przez 33 dni ( E. Zimmer 1994). Pisklęta przez pierwsze dni życia karmione są „ lekkostrawnymi" dżdżownicami ( J. Hanzak 1976). I stale pilnowane przez jedno z rodziców chroniącego je szeroko rozłożonymi skrzydłami przed deszczem, zimnem i gorącem. Po 60 dniach troskliwej opieki młode stają się samodzielne, co oznajmiają wszystkim trzepotem ćwiczonych skrzydeł (E. Zimmer 1994).

Bocian biały jest ptakiem wędrownym, dla którego Polska jest jedynie terenem lęgowym. Na afrykańskie zimowisko bociany wędrują dwoma szlakami: południowo - zachodnim, przez Gibraltar do Afryki zachodniej i południowo - wschodnim przez cieśninę Bosfor i Zatokę Perską do wschodniej i południowej Afryki ( E. Zimmer 1994). Wędrówka to ogromny wysiłek, który mogą przetrwać jedynie zdrowe i silne ptaki, ponieważ drogę długości 8000 kilometrów bociany przebywają w ciągu czterech miesięcy, pokonując dziennie maksymalnie 200 kilometrów (J. Stanek 1976). Bociany podczas lotu wiosłowego wykonują prawie dwa uderzenia skrzydłami w ciągu sekundy, w związku z tym ptaki chętnie wyszukują prądy wznoszące, by nabrać wysokości i poruszać się we właściwym kierunku. Ptaki oszczędzają w ten sposób nawet 95% energii, ale mogą lecieć tylko przez kilka godzin dziennie, gdy panują odpowiednie warunki atmosferyczne (R. Dejtrowski 2002). W miejscu docelowym, kiedy u nas hula zimowy wiatr, bociany korzystają z ciepła i obfitości pożywienia na południu Afryki.

Bocianie gniazdo jest także domem dla innych ptaków. Sublokatorem bociana bywa wróbel. Już pod koniec marca przy naszym gnieździe możemy zobaczyć parę wróbli pracowicie znoszącą źdźbła traw, pióra i wszystko to, co nadaje się do wymoszczenia gniazda.

Wróble w przeciwieństwie do gospodarzy odbywają od 2 do 3 lęgów w okresie od IV do VIII. Podobnie jak bociany oboje rodzice wysiadują jaja i wspólnie opiekują się potomstwem przez około 16 dni (E. Zimmer 1994). W tym czasie widzimy krzątaninę rodziców wytrwale znoszących pokarm dla głodnego potomstwa.

Życie w martwym drewnie.

Przechodzimy obok martwego pnia topoli, która zapomniana leży na skraju terenu szkoły i jest doskonałym obiektem obserwacji przyrodniczych.

Klinicznie martwe drzewo nadal „pracuje" dla życia na Ziemi. Gdy było żywe, niestrudzenie przemieniało energię słoneczną w złożone, życiodajne substancje organiczne, uwalniając do atmosfery duże ilości tlenu. Po śmierci natomiast daje schronienie w swych rozkładających się tkankach rozmaitym formom życia i oddaje środowisku cenne substancje oraz wilgoć nadal zawarte w drewnie.

Kiedy drzewo umiera, uwalnia do atmosfery wiele...

Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !