Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !

Epitety, oksymorony, katachrezy w balladzie b. Leśmiana

Data dodania: 2006-05-27 12:37:39
Analiza wierszy pod względem językowym zwykle przysparza sporo kłopotów. Praca proponowana przeze mnie wykorzystuje jedną z mniej znanych ballad Leśmiana do ukazania sposobu interpretowania środków stylistycznych. Epitety i oksymorony są znane, zaś katachrezy to pewnego rodzaju nowość. Dlatego myślę, ze moja praca spotka sie z zainteresowaniem nauczycieli, studentów i uczniów.
EPITETY , OKSYMORONY , KATACHREZY


W BALLADZIE BOLESŁAWA LEŚMIANA

PURURAWA I URWASI

Bolesław Leśmian w swoich wierszach, a w szczególności w balladach buduje rzeczywistość na efektach jaskrawej brzydoty, kalekiej nieporadności, czy wulgarnej brutalności, z czego udaje mu się wydostać nowe, nietuzinkowe walory estetyczne. Poeta otwiera szeroko swoją poezję przed wszechogarniającym żywiołem popędu biologicznego, poddając jego władzy każde istnienie w świecie swych ballad – w Pururawie i Urwasi jest to mężczyzna i nimfa. Leśmian szuka takiego kształtu wypowiedzi, który by pozwolił jak najwierniej tę nieuchwytną sferę przeżyć ludzkich wyrazić. Ową sferę wrażeń i nastrojów rozszerza : wzmacnia je i dynamizuje do rozmiarów żywiołu, któremu nic nie zdoła się oprzeć. Sferę zachowań i tęsknot przekształca w wichurę porywów nagłych i niewstrzymanych, w gwałtowność z wezbraną ponad wszelkie opory namiętnością. Efekty owych nowych walorów estetycznych osiąga poeta dzięki zastosowaniu w swej balladzie licznych tropów stylistycznych.
Leśmian nagromadził w balladzie Pururawa i Urwasi wiele epitetów, które dzięki swej oryginalności tworzą niecodzienny obraz poetycki i nadają odmienny odcień znaczeń, do których odbiorca mógłby się odwołać.
Wśród epitetów zastosowanych przez poetę znajdujemy takie, które określają cechę, będącą jak gdyby naturalną własnością przedmiotu, zjawiska lub człowieka :


“późnej nocy”

“w ciemnym łożu”

“łoża miłosnego”

“dziewczęcej krasy”

“ludzkich upojeń”

Do tej grupy tradycyjnych epitetów przymiotnikowych można dołączyć epitet rzeczownikowy :

“nagość ciała”,

bowiem wszystkie wyróżnione powyżej tropy stylistyczne mają wspólne pole semantyczne, jest nim zmysłowość, miłość cielesna, która poprzez wskazane określenia nie odbiega zbytnio od tradycyjnie ujmowanego w poezji erotyzmu. Akt dokonuje się ciemną nocą, w ciemnym łożu a nagość ciała i dziewczęca krasa doprowadzają kochanków do ludzkiego upojenia. Warto zwrócić uwagę, że nimfa – uczestniczka gry miłosnej została uczłowieczona i poddana władzy ludzkiego popędu biologicznego na równi z mężczyzną .
W balladzie znajdujemy grupę epitetów, które nieco wybiegają swoją budową poza konwencjonalne rozumienie tego środka stylistycznego, co wcale nie jest niezwykłe w odniesieniu do twórczości Leśmiana, wykraczającego często poza wszelkie konwencje literackie . Epitety :

“popierśną kibici połowę”

“pierśnych korali”

“wniebowzbitą piersi urodę”

“piersi korale” ( epitet rzeczownikowy)

ogniskują się wokół kobiecych piersi, które są przedstawione w niezwykle poetycki sposób, stanowią dla pomiotu lirycznego jakby centrum erotycznych doznań. Przymiotnik “wniebowzbitą” wynosi owe części kobiecego ciała poza sferę ziemską, urastają do tworu niebiańskiego, co nie jest niezwykłe w odniesieniu do doznań erotycznych. Leśmianowskie neologizmy : popierśną , pierśnych i wyraz : piersi automatycznie przywołują na myśl zjawisko aliteracji, które dodatkowo uruchamia i wzmacnia funkcję poetycką epitetów w obrębie warstwy brzmieniowej .
Kolejna grupa epitetów, z których trzy pierwsze są epitetami rzeczownikowymi i jednocześnie metaforycznymi ponownie wykorzystują dla efektu poetyckiego aliterację, obejmującą głoski : ż , d , r , b :“

żąądz bezdroz ezoża”
bioder pożarze”“bo

żym wrzaskiem”“warg odwilż różaną”aną”
Wskazane powyżej epitety pełnią jednocześnie dwie funkcje : obrazotwórczą – opisują siłę doznań erotycznych, które doprowadzają kochanków do “bożego wrzasku”, apogeum ekstazy i indywidualizującą – ponieważ każdy człowiek odczuwa i przeżywa miłość fizyczną inaczej .

W balladzie występują także epitety charakteryzujące scenerię wydarzeń :

“nimfę wód przaśnych”

“leśnym pagórem”

“wolę ruczajną”

“stawne bezczasy”

“w leśnym dzwońcu”

Owe określenia łączą realną przestrzeń : las, pagórek, ruczaj, staw ze światem fantastycznym, nierealnym: nimfa, bezczasy. Przymiotnik : “przaśnych” jest w ogólnym znaczeniu kojarzony z chlebem (według słownika, to pieczywo wypiekane z nie kwaszonego ciasta), natomiast w wierszu uzyskał on rozszerzenie znaczenia do możliwości rozmnażania – nimfa przaśna, to zdolna do wydawania na świat ludzkiego potomka .

Do jednej grupy semantycznej zaliczyć należy kolejne epitety :

“miłości nagłota”( epitet rzeczownikowy)

“ciało wieczyściejąc”( epitet imiesłowowy

“rozkoszy bezsiłą” (epitet rzeczownikowy),

które spełniają funkcję obrazotwórczą – opisują ciała kochanków po, niezwykłym w doznania, połączeniu . Owa “miłości nagłota” doprowadza ich ciała do...

Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !