Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !

Dłuższe i użytkowe formy wypowiedzi - teksty na foliogramy

Data dodania: 2005-07-12 12:00:00
Język polski — pomoce dydaktyczne (folie) do nauki pisania krótkich i dłuższych form wypowiedzi w gimnazjum, niezwykle pomocne zwłaszcza przy korzystaniu z programu «Świat w słowach i obrazach»: opis (opis sytuacji, przeżyć wewnętrznych), reportaż, rozprawka, artykuł, dziennik/pamiętnik, zaproszenie, ogłoszenie, rozprawka; ciekawe tematy prac domowych, przykładowe teksty.Jeśli macie w szkole rzutnik, te pomoce są rewelacyjne i do wytłumaczenia tematu, i do przeprowadzenia ewaluacji, i do powtórek w III klasie przed egzaminem gimnazjalnym. Bibliografię zamieściłam na końcu. Miłej pracy!!!

OPIS

1.Przedstawienie opisywanej rzeczy (co to jest?)
-Nazwa
-Przeznaczenie
-Położenie w przestrzeni
-Właściciel...

2.Opis właściwy- cechy przedmiotu (jakie to jest?)
-wielkość
-kształt
-kolor
-części składowe (budowa)
-materiał, z którego został wykonany
-zapach...

3.Ocena z uzasadnieniem (jakie są moje oceny?)
-szczególne cechy przedmiotu
-ocena i stosunek autora do przedmiotu...


Uwagi:

-charakter statyczny (przymiotniki, rzeczowniki, czasowniki oznaczające stany, np. jest, znajduje się, widnieje, stoi, leży...)

-przysłówki (niedaleko, niżej, wyżej...); przyimki (nad, obok, pod, za...)


-dokładność (szczegółowość)

-kompozycja: (porządek: od szczegółu do ogółu lub odwrotnie, od góry do dołu, od lewej do prawej)



OPIS PRZEŻYĆ WEWNĘTRZNYCH - wyznaczniki

1.KOMPOZYCJA:
-Przyczyny przeżyć.
-Uczucia towarzyszące przeżyciom.
-Charakterystyka przejawów zewnętrznych: zmiany w wyglądzie i zachowaniu się.
-Charakterystyka stanów psychicznych.
-Informacje o ustąpieniu przyczyn powodujących opisany stan emocjonalny

2.WARSTWA JĘZYKOWA

a)Zastosowanie odpowiedniego słownictwa:
-nazywającego uczucia (kochać, krzywda, lekceważyć, nieszczęście, obojętnie...)
-nazywającego objawy fizyczne i reakcje zewnętrzne (blednąć, oddychać, drętwieć, narzekać...)
-zastosowanie zwrotów o znaczeniu przenośnym (serce podchodzi do gardła, nogi wrosły mu w ziemię, jest mu ciężko na sercu...)
-zastosowanie zwrotów o charakterze porównawczym (wyglądać jak półtora nieszczęścia, trząść się jak galareta, bać się jak ognia... )
-stosowanie wyrażeń potocznych, rubasznych (pietrać się, mieć boja...)

b)Zastosowanie składniowych środków stylistycznych (ekspansywność składni):
-wykrzyknień, będących zdaniami lub równoważnikami zdań (Nie słyszę! Nikomu! Nie! To przecież niemożliwe!)
-wypowiedzeń urywanych (Tak bym chciała... Może...)
-elipsy, czyli pominięcia w zdaniu lub wyrażeniu jakiegoś składnika
-powtórzenia w bezpośrednim sąsiedztwie jednakowych wyrazów (Cieszę się, cieszę się, cieszę się jak szalona!!!)
-operowanie długością wypowiedzenia – stosowanie szeregu wypowiedzeń krótkich potęguje dynamikę wypowiedzi, a zestawienie zdań długich z krótkimi wprowadza ładunek ekspresji
-zastosowanie czasu teraźniejszego

PO CZYM POZNAĆ CZYJEŚ UCZUCIA?
·Po mimice, wyrazie twarzy (na jej twarzy malował się...),
·Po spojrzeniu (patrzył oczyma pełnymi blasku),
·Po gestach (poruszał nerwowo palcami),
Po sile i barwie głosu (przyciszony ton potęgował jego smutek).


OPIS SYTUACJI – przedstawienie zespołu okoliczności, w których ktoś się znajduje lub w jakich ma miejsce jakieś zdarzenie. Okoliczności te zachodzą
w tej samej lub prawie tej samej chwili. Narrator zajmuje pozycję obserwatora
i przedstawia to, co się wokół niego dzieje. Przekazuje też informacje
o wyglądzie osób, przedmiotów i otoczenia – stanowią one tło dziania się.


TREŚĆ:
-Obecność elementów dynamicznych – „dziania się” i statycznych – tła, scenerii itd.
-Zachowanie jedności miejsca i czasu (okoliczności zdarzenia zachodzą
w tym samym miejscu i w tej samej – lub prawie tej samej - chwili)


KOMPOZYCJA:
-Wprowadzenie
-Przedstawienie zdarzenia głównego
-Przedstawienie zdarzeń towarzyszących
-Zakończenie


JĘZYK:
-Podkreślenie dynamiczności akcji przez zastosowanie: czasowników oznaczających czynności, rzeczowników oznaczających czynności
i imiesłowów przymiotnikowych czynnych.
-Podkreślenie dynamiczności akcji przez zastosowanie czasu teraźniejszego
-Stosowanie słownictwa oznaczającego stosunki przestrzenne i czasowe (okoliczników miejsca, czasu, sposobu, przyczyny)
-Stosowanie przy prezentacji elementów tła środków językowych charakterystycznych dla opisu krajobrazu.
-Urozmaicenie warstwy językowej przez wprowadzenie wyrażeń
o charakterze przenośnym i porównawczym.
-Zastosowanie (w celu osiągnięcia jedności miejsca i czasu) zdań pojedynczych, złożonych współrzędnie (łącznych), imiesłowowych równoważników zdań
-Urozmaicenie składniowe wypowiedzi (stosowanie na przemian wypowiedzeń krótkich i długich, zdań i równoważników, zdań pytających i wykrzyknikowych)


REPORTAŻ- gatunek dziennikarsko – literacki, stanowi relację z wydarzeń autentycznych, znanych autorowi (reporterowi) z bezpośredniej obserwacji lub bezpośrednich źródeł. Reportaż zawiera wyjaśnienia i komentarze autora, mające na celu skłonić odbiorcę do przyjęcia określonej postawy do przedstawionych przemyśleń.

JAK PISAĆ REPORTAŻ?

1.Poszukaj ciekawego, oryginalnego tematu, mówiącego o sprawach ważnych, aktualnego nawet bulwersującego opinię publiczną..
2.Pisz w pierwszej osobie.
3.Postaraj się znaleźć w temacie cechy indywidualne, niepowtarzalne, spróbuj dostrzec to, czego inni nie dostrzegli.
4.Zaangażuj się emocjonalnie –mów o swoich uczuciach, przeżyciach.
5.Nawiąż kontakt z bohaterami wydarzeń, zacytuj ich wypowiedzi.
6.Zastosuj w narracji czas teraźniejszy.
7.Możesz dodać własne komentarze i wyjaśnienia.
8.Spróbuj miejscami zdynamizować tok narracyjny, dobierając odpowiednie czasowniki, określenia, stosując zdania pojedyncze, równoważniki zdań, zdania złożone współrzędnie oraz wykrzykniki, powtórzenia, wielokropki, myślniki.
9.Zastosuj elementy innych form wypowiedzi – opisu, opowiadania, monologu, dialogu, sprawozdania
10.Dołącz własne refleksje.
11.Nadaj wymowny, zwracający uwagę tytuł, np. w formie cytatu, pytania retorycznego, przysłowia, związku frazeologicznego
12.Zakończenia musi być nietypowe, nie może być komentarzem, wnioskiem.
13.Pamiętaj, najważniejsze w reportażu są: autentyzm, prawdziwość, wiarygodność

UWAGA!
Reportaż jest tekstem publicystycznym, powinien więc zawierać informacje dotyczące tego:
-Kto (jest bohaterem)
-Co? (się wydarzyło)
-Gdzie?
-Kiedy?
-Jak?
-Dlaczego?
-Z jakim skutkiem?


PRZYKŁADOWY REPORTAŻ (od autora: tekst nie jest oparty na faktach!!! - tylko niektóre wątki wzięły swój początek z wydarzeń autentycznych; porusza taki temat ze względu na duże bezrobocie na terenie powiatu nowosądeckiego- treść bliska jest uczniom, których rodzice borykają sie z opisanymi problemami)

O MATKO POLKO!

Ulica Węgierska. Nowy Sącz. Godzina szczytu łączy się nierozerwalnie z niekończącymi się korkami. Jedziemy jednak powoli na umówione spotkanie.
„Ludzie to jednak mają pieniądze”- przebiega mi po głowie myśl- Volkswageny Polo, Skody Oktawie, Mercedesy, Goldwingi...-czyżby Polacy nie używali już starych, poczciwych maluszków? Nie...jest jeden, jednak nie jedzie. Stoi na awaryjnych
–mężczyzna w czerwonej, flanelowej koszuli pochyla się nad tylną klapą. Trójka małych dzieci ściśnięta z tyłu, nieruchomo wpatruje się w zatroskaną twarz matki. „Znowu kolejny wydatek” - wydają się mówić jej oczy.
Dojeżdżamy na miejsce. Z daleka widać piękną, czerwoną tablicę: „Powiatowy Urząd Pracy w Nowym Sączu”. Przed drzwiami czeka już na nas portier- starszy mężczyzna z zaoraną bruzdami twarzą, który zaprowadzić ma nas do pani dyrektor Jolanty Kociubińskiej. W środku panuje dziwny bałagan –portier przeprasza, ale w budżecie miasta zostało sporo pieniędzy i postanowiono –przed końcem roku- wyremontować „stary” budynek.
Czekamy przed drzwiami. Pięknymi, dębowymi –ciekawe, ile takie mogą kosztować? Pani dyrektor rozmawia właśnie z prezydentem miasta. Chyba coś ważnego.
Przyglądamy się pracy trzech mężczyzn. Instalują nowe grzejniki. Trochę nieznajomo jednak wyglądają zakładane przez nich rury. Ani metalowe, ani miedziane. Zapytani, odpowiadają, że to plastiki, z metalową wkładką w środku. Śmieją się, bo system MEPLA jest najdroższy wśród systemów centralnego ogrzewania. Urząd Pracy widać ma pieniądze...-komentują głośno. 250 tysięcy –tyle kosztuje samo c. o. A tu na dole kolejne ekipy zaczynają już usuwać tynki, układać panele, płytki, marmury... do wymiany zostały jeszcze okna i elewacja z zewnątrz. Znów się śmieją, bo wszystko to ma być skończone jeszcze w tym roku. Ciekawe, ile wynosi roczny budżet? –uśmiechy jednak zastygają im na ustach. To dawno przestało być już śmieszne...
Drzwi od pokoju pani dyrektor otwierają się. Wypuszcza pana prezydenta nas jednocześnie zapraszając do środka. –Jeżeli chodzi o sytuację na rynku pracy w powiecie nowosądeckim –rozpoczyna swój wykład –jest bardzo ciężko. 30% ludności pozostaje bez pracy. Z tego połowa bez prawa do zasiłku. Jaki jednak jest stan faktyczny –nie wiadomo. Stagnacja na rynku pracy, upadek małych i średnich przedsiębiorstw, niskie kwalifikacje ludności i zbyt mały budżet, by pomóc bezrobotnym... Lista pani dyrektor jest bardzo długa.
A więc faktycznie jest ciężko. Jaką więc szkołę, jaki zawód wybrać ma młody człowiek, by mieć jakieś perspektywy na przyszłość?
Wychodząc z budynku natykamy się na jakiegoś mężczyznę. Siedzi na schodku, obok niego mała dziewczynka. Trzyma ją za rękę. Z jego oczu płyną łzy. Mała powtarza w kółko: „Naprawdę, nie chce mi się jeść. Tatusiu, nie płacz.” Ociera mu łzy swą drobną, trochę przybrudzoną rączką. Pan Stanisław ponad 20 lat temu skończył zawodówkę. Nie ma pieniędzy na zmianę zawodu... Za młody na emeryturę, za zdrowy na rentę, za stary, by pracować... Szkoda mu tylko dzieci... Ogłoszenia? –owszem, są na tablicy powieszone... tylko powieszone –odpowiada smutnie. Nieaktualne. Tylko ładnie wyglądają. Jedno było –podnosi głowę do góry –pani Rózia wzięła jednak dla swojego znajomego. Przez przypadek, ale usłyszał...
Wracamy do domu... Milczymy. Nie warto komentować...



ROZPRAWKA –forma wypowiedzi ujawniająca i uzasadniająca nasze poglądy; służy:

-Przekonywaniu
-Argumentowaniu
-Uzasadnianiu

TEMATY ROZPRAWEK ZWYKLE ROZPOCZYNAJĄ SIĘ OD SŁÓW:

*Uzasadnij pogląd... *Udowodnij tezę... *Przekonaj innych... *Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że... *broń tezy lub polemizuj ze stwierdzeniem, że... *Czy uważasz, że... *Dlaczego...

KOMPOZYCJA ROZPRAWKI (temat: Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że pieniądze szczęścia nie dają?)

I WSTĘP
II TEZA (jej potwierdzenie – pieniądze szczęścia nie dają)
III ARGUMENTY / KONTRARGUMENTY
1..........
2..........
3.itd.
IV...

Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !