Strony statyczne

Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !

Mediacje w szkole

Data dodania: 2017-10-12 11:33:19

Mediacja – szczególnie mediacja rówieśnicza – okazuje się nieocenionym i efektywnym narzędziem do rozwiązywania wszelkich uczniowskich sporów.


 Jak wiadomo, szkoła jest miejscem, w którym dzieci i młodzież spędzają sporo czasu. Jest miejscem spotkań osób pochodzących z różnych środowisk, kultur rodzinnych (często narodowych), wychowanych w różnych tradycjach i atmosferze. Tutaj zdobywają nie tylko wiedzę, ale również uczą się wielu zachowań, kształtują własne relacje z drugim człowiekiem. Coraz częściej jednak szkoła staje się także miejscem rywalizacji, która nie zawsze przyjmuje właściwy wymiar. Sukcesy i niepowodzenia szkolne wywołują wiele negatywnych uczuć, takich jak: zazdrość, chęć zemsty, odwetu, niechęć do drugiej osoby. To powoduje, że młodzież zachowuje się wobec siebie wrogo. Dochodzi do kłótni, obmowy, wyśmiewania, złośliwości. Występuje gwałtowność, agresja, a konflikty są rozwiązywane najczęściej za pomocą przemocy.

 

Czym jest mediacja na gruncie szkoły?

Idea mediacji jako sprawiedliwości naprawczej jest od dawna znana i stosowana w świecie. W Polsce ma stosunkowo krótką tradycję i w gruncie rzeczy niewiele jest osób rozumiejących, na czym polega jej istota, nie mówiąc już o znajomości zalet mediacji przejawiających się w poprawie efektywności komunikacji interpersonalnej, redukowaniu konfliktów na drodze dialogu, prowadzeniu do polubownych rozstrzygnięć, skróceniu czasu koniecznego do osiągnięcia rozwiązań satysfakcjonujących obie strony.

Mediacja w szkole jest prowadzeniem pertraktacji w przypadku konfliktów między dwoma lub więcej uczniami, którzy nie potrafią się ze sobą porozumieć. Jest porozumiewaniem się opartym na dialogu. Różni się od rozstrzygnięć proceduralnych przede wszystkim tym, że jej celem nie jest ustalenie, kto ma rację, ale wypracowanie takiego rozwiązania, w którym mamy do czynienia z dwoma zwycięzcami, czyli brak tutaj osób przegranych.

Mediacja wymaga zawsze udziału osób trzecich, które udzielają pomocy uczestnikom konfliktu, ale nie pozbawiają ich prawa do podejmowania decyzji. Mediacja kończy się zawsze pisemnym utrwaleniem jej rezultatów, które zawierają między innymi przeprosiny za nieprzyjazne zachowanie albo też ofertę rekompensaty strat i wyrządzonych szkód.

Procedura mediacji rządzi się określonymi prawami. W dużym skrócie jednak, zachowując przy tym najważniejszy ich wymiar, można przedstawić procedurę mediacji w następujący sposób:

è Mediator

W procesie mediacji, obok zwaśnionych stron, udział bierze mediator. Kto może być mediatorem w szkole? Może nim być pedagog lub psycholog szkolny, który na mocy rozporządzenia MEN w sprawie organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej ma w zakres swoich czynności wpisane prowadzenie mediacji, albo też inny nauczyciel – mediator, superwizor mediacji rówieśniczych. Może nim być również uczeń (tzw. mediator rówieśniczy), który ma ukończone 13 lat, cieszy się zaufaniem kolegów i nauczycieli, reprezentuje wartości respektowane przez szkołę, jest przeszkolony w zakresie prowadzenia mediacji i stale doskonali swe umiejętności, posiada predyspozycje osobowościowe – jest otwarty na innych ludzi, nie posługuje się w swoim postrzeganiu świata stereotypami, rozwiązuje spory bez przemocy, szanuje innych niezależnie od ich poglądów i wartości, jakie wyznają. Wyboru mediatorów dokonuje się spośród zgłoszonych kandydatów. Po dokonaniu wyboru uczniowie-mediatorzy przechodzą szkolenie, które prowadzą profesjonalni mediatorzy z ośrodków mediacji. Szkoła organizuje ponadto grupę wsparcia dla mediatorów. Uczniowie w roli mediatorów nazywani są w fachowym języku peer mediatorami.

Najważniejsze, że mediatorzy są bezstronni. W wyważony sposób próbują zrozumieć obie strony sporu wraz z ich uczuciami i pragnieniami. Przejmują więc rolę moderatorów odpowiedzialnych za przebieg spotkania. Są strażnikami procedury, przestrzegania zasad mediacji i czuwają nad tym, aby strony także ich przestrzegały.

Mediatorzy nie wyrażają swojego zdania, gdyż odpowiedzialność za treść rozmowy ponoszą osoby skłócone. Mediatorów obowiązuje milczenie, to znaczy muszą oni zachować wszystko w tajemnicy. Informacje ze spotkań wspólnych i na osobności ze stronami oraz notatki robione przez mediatora nie mogą być nikomu udostępnione. Mediator może przekazać na zewnątrz tylko to, co zostało uzgodnione i na co strony wyraziły zgodę.

è Pięć zasad

W procesie mediacji ważnych jest pięć zasad:

·      zasada dobrowolności (obowiązuje strony, które same decydują o przystąpieniu do mediacji oraz o wyborze mediatora, który zobowiązany jest do poinformowania stron na wstępie postępowania mediacyjnego, że mają prawo do odstąpienia od mediacji na każdym jej etapie);

·      zasada bezstronności (mediator daje każdej ze stron równe prawa, nie preferuje żadnej, nie powinien sugerować, co może być przedmiotem ugody ani narzucać rozwiązania sporu, może tylko zachęcać strony do wyrażania stanowisk i opinii oraz do negocjowania formy zadośćuczynienia czy też innych elementów ugody);

·      zasada poufności (mediator zachowuje przebieg procesu mediacji oraz treść rozmów tylko dla siebie);

·      zasada akceptowalności (osoba mediatora jest bez zastrzeżeń akceptowana przez obie strony konfliktu);

·      zasada neutralności (mediator jest neutralny wobec przedmiotu sporu, nie ocenia, nie sugeruje ani nie narzuca rozwiązań).

Przestrzeganie owych zasad jest istotne, bowiem daje obu stronom konfliktu poczucie satysfakcji proceduralnej (reguły były od początku znane i zapewniły sprawiedliwość i porządek w czasie całego procesu mediacji), satysfakcji merytorycznej (sporna kwestia została rozwiązana przy aktywnym udziale obu stron i w sposób przez nie wskazany) oraz satysfakcji psychologicznej (obie strony są zadowolone, że rozwiązały spór, czują się lepiej niż przed rozpoczęciem procesu mediacji, gdyż mają poczucie sprawstwa i „autorstwa” w odniesieniu do osiągniętego kompromisu).

è Spotkanie mediacyjne

Mediacje wymagają zwykle dwóch lub trzech spotkań, na które składa się pięć następujących po sobie faz rokowań. Każdej z nich przyporządkowane są specyficzne techniki prowadzenia pertraktacji i cele.

Faza 1: Wprowadzenie + kontrakt. Na początku omawiane są reguły spotkania, na które wszyscy uczestnicy muszą się zgodzić, zostaje wyjaśniona metoda mediacji i przybliżona rola mediatora.

Faza 2: Wysłuchanie stanowisk obu stron + wyjaśnienie stanu faktycznego. W tej fazie skłócone osoby prezentują swoje stanowiska, swoje spojrzenie na problem, który doprowadził ich do podjęcia mediacji. Zadaniem mediatorów jest ich wysłuchanie, zrozumienie i wyłowienie wszystkiego, co negatywne.

Faza 3: Sprawdzenie osobistego znaczenia konfliktu. Przy pomocy pytania: ,,Co to oznacza dla ciebie?” mediator pomaga stronom odszukać osobiste przyczyny konfliktu/sporu/kłótni oraz określić kwestie do rozwiązania, czyli problem, który uczestnicy mediacji będą próbowali rozwiązać.

Faza 4: Od przeszłości do przyszłości. Na podstawie przemyśleń: ,,Jak mogłoby to odbyć się inaczej?" ujawnia się, co dla każdego jest istotne w tej sytuacji i na czym mu najbardziej zależy, definiuje się cele i zastanawia nad ewentualnymi rozwiązaniami na przyszłość.

Faza 5: Rekompensata. Każdy uczestnik zgłasza swoje propozycje rozwiązania danej sytuacji. Mediator kieruje ustaleniem rekompensaty za powstałe szkody duchowe i materialne oraz nakłania skłócone osoby do opracowania propozycji tego, w jaki sposób mogłyby one w przyszłości poprawić wzajemne kontakty: ,,Co musiałoby się wydarzyć, abyś uznał, że nastąpiło zadośćuczynienie? A co jesteś gotowy zaproponować w zamian?”. Rolą mediatora jest również wzbudzanie wątpliwości, czy proponowany sposób rozwiązania będzie możliwy do zaakceptowania przez drugą stronę. W ustaleniach końcowych spisuje się wyniki, następnie wszyscy uczestnicy mediacji składają swoje podpisy. Po wyznaczeniu terminu kontroli kończy się spotkanie mediacyjne.

 

Walory mediacji szkolnych

Postępowaniu mediacyjnemu, chociaż nie jest ono panaceum na wszystkie waśnie i spory, można spróbować poddać niemal każdy rodzaj szkolnego konfliktu. Ważne jest jednak, by strony sporu uczeń – uczeń wyraziły zgodę na zastosowanie procedury mediacyjnej. Jej siła tkwi w nich samych, czyli w ludziach – zarówno w mediatorach odpowiedzialnie podchodzących do swoich obowiązków, jak i w osobach uwikłanych w dany konflikt, które chcą go rozwiązać w sposób konstruktywny, dochodząc do porozumienia. Warto jednak pamiętać, że mediacja nie jest ani formą terapii, ani nie jest nastawiona na wychowywanie stron konfliktu, chociaż zdarza się często, że efekty postępowania mediacyjnego miewają charakter zarówno profilaktyczny, terapeutyczny, jak i wychowawczy. Służą budowaniu poczucia podmiotowości uczniów, przygotowują ich do wzięcia odpowiedzialności za wzajemne relacje i atmosferę panującą w szkole. Kształtują postawę aktywnego poszukiwania pokojowych, konstruktywnych sposobów rozwiązywania konfliktów, brania na siebie odpowiedzialności za czyn, który się popełniło. Uświadamiają uczniom, że ich działania wpływają na innych ludzi – jedne pozytywnie, inne wprost przeciwnie. I właśnie za te negatywne skutki tych działań trzeba nauczyć się brać odpowiedzialność, choć jest to oczywiście trudne. 

Szkoła, która chciałaby wprowadzić metodę mediacji rówieśniczych, musi spełnić kilka warunków:

1. Warunki organizacyjne:

è Przygotować na terenie szkoły pomieszczenie do przeprowadzania mediacji, spełniające takie standardy, jak: zapewnienie poczucia bezpieczeństwa i będące (ze względu na lokalizację) miejscem neutralnym dla stron konfliktu; gabinet szkolnego pedagoga/psychologa z wiadomych względów nie powinien służyć spotkaniom mediacji rówieśniczych.

è Wypracować procedury mediacyjne opisujące, jakie konflikty mogą być poddane mediacjom rówieśniczym oraz wprowadzić zapis o takiej mediacji jako metodzie rozwiązywania konfliktów i sporów między uczniami w dokumentach regulujących działalność szkoły. Przykładowy zapis w statucie szkoły: "Uczniowie mają prawo powołać mediatora w razie sytuacji konfliktowych".

2. Warunki merytoryczne:

è Kadra pedagogiczna powinna poznać zasady i reguły mediacji, jej podstawowe założenia oraz korzyści płynące z rozwiązywania sporów przy jej pomocy.

è Trzeba też przygotować nauczyciela opiekuna mediatorów rówieśniczych, jak również starannie przygotować samych peer mediatorów. W tym celu można...

Dostęp do pełnej treści artykułu tylko dla zalogowanych!


Literka jest portalem stworzonym specjalnie dla nauczycieli. Znajdziesz u nas artykuły i materiały pomocne w pracy, porady prawne, aktualności ze świata oświaty.


Aby publikować własne materiały oraz otrzymać pełen dostęp do portalu , Zaloguj się.

Nie masz konta ? Zarejestruj się za darmo !